KOMUNIKAZIO EKINTZAREN OSAGAIAK, TESTUINGURUA

Enuntziatzaile markatua: ezezaguna, nagusia/mendekoa, aditua/ez-aditua, maisua/ikaslea, teknikoa/arrunta.

Hartzaile markatua: ezezaguna, nagusia/mendekoa, aditua/ez-aditua, maisua/ikaslea, teknikoa/arrunta.

Gai markatua: landu beharekoa, dokumentatu beharrekoa, teknikoa.

Modua: ahoz eta idatziz.

Egoera interaktiboa

Interaktibotasunaren markak, aditzean:  ezazu, zitzaidan, zaitez, zaitezte, ezazue, itzazue, itzazu, bagenie, bagenu, bagenio, baligu, darabildala, daramagunak, dezagun, ditzagun, egidak, genezake, genieke, iritzi nion, ari zitzaizkidan, neraman, nezala, ninduen, nintzaion, nintzatekeen, ginatekeen, ohar gaitezen, hautsi kateak/hauts ditzagun kateak, –tzera jo genuen, zizkidan, ekarridazu.

Deiktikoak

Deiktiko pertsonalak: plural hurbila: –ok, izenorde pertsonalak, aditzaren lehen eta bigarren pertsonak, intentsiboak.

Deiktiko espazialak, leku-adberbioak: hemen, han, hor, hementxe, hortxe, hantxe, urrun, hurbil,

Deiktiko denborazkoak, denborazko adberbiaok: orain, iaz, hurrengoan, datorren urtean, momentuz, oraindik, duela hogei urte.

Erabilpen-esparrua: formala, lanekoa, ezezaguna, teknikoa.

Xedea: eragin, informatu, harremanak estutu, dibertitu.

Plan orokorra: Konplexua, prestatzen lan handia duena.

Diskurtso-tipoak: azaldu, preskribitu, kontatu.

Testu-motak:

Markatu gabea.

Markatua: argudioa, deskribapena, instrukzioa, esplikazioa, narrazioa, elkarrizketa.

Argudiozko testuaren egitura: tesi nagusia (edo egoera adierazi), iritzia man, agurdiatu, adibideak, konklusioa. Argudiozko testuaren funtzioa: konbentzitzea

Deskribaketa-testuaren egitura: gaia, zatiak, propietateak, kokapena (eskuina, ezkerra, gora, behera, distantzia, egunak, eta hilabeteak); ezaugarriak: a) adjetibo asko, hauek ere deskribaketaren ezaugarriak dira:  Urez beterik (egon), eltxoz josita (egon),  adineko jendez osatua (egon), mendiz inguratuta egon…Deskribaketa-testuaren funtzioa: ezagutaraztea.

Instruziozko testua, errezeta aurkezteko moduak:  a) Jendaurrean eta platera prestatuz: indikatiboko geroaldia, orain gehituko diogu…b) Jendaurrean (egin gabe) aurkeztu bakarrik: inpertsonalean edo behar sartuta, gero gehitzen zaio edo gehitu behar zaio…, c) Epe motxera errezeta hori egiteko asmorik ez dagoenean, geroaldi hipotetikoa, ondoren saltsa berdea gehituko genioke…d) Errezeta idazteko: agintera laguntzailerik gabe, tipula doratu, arrautzak egosi. Instruzioko testuaren funtzioa: eragitea

Oharra: aholku eta oharrekin antzeratsu jokatzen da.

Testu esplikatiboaren egitura: a)sarrera (gaia kokatu), garatu, adituen iritziak sartu, irntenbideak proposatu.. Testu esplikatiboaren beste eskema bat: sintomak, kausak, ondorioak, sendabidea.Testu esplikatiboaren funtzioa: ulertaraztea, nabardurak azaltzea.

Testu narratiboa (ipuinaren eskemarik ohikoena): hasierako egoera, egoera hori aldarazten duten ekintzak, egoera berria, amaiera. Testu narratiboaren funtzioa: arreta ipinaraztea. Ipuina ez ezik beste edozer konta daiteke modu narratiboan.

Konexioa

Berbaldia antolatzeko: ze…, bueno!, zera…, begira, kontua da, bale, ba…, e!, benga, bale!

Adibideak jartzeko: adibidez, esate baterako, konparazio baterako, esaterako.

Ondorioa adierazteko: beraz, ondorioz, hortaz, denok dakigunez, izan ere, …z gero, bada…, horregatik, hori dela eta, hori dela bide, hori dela kausa, horrela…

Birformulatzeko: hau da, hots, alegia, esan nahi baita, esan gabe doa.

Adbertsatiboak: hala ere, dena dela, dena den, ordea, haatik, hala eta guztiz ere, aitzitik, alabaina, ala, edo, berriz, ostera, bestela, baina, aldiz, baizik, baino, barik, gora-behera,…

Zerbait eransteko:  bestalde, eta, ez ezik, era berean, horrekin batera, are ghiago, horrez gain, horrez aparte, besteak beste, –tzeaz gain, baita…ere, ere bai, ere…ez, ez bakarrik.

Banatzeko: batetik, bestetik, bai…bai, ez…ez. zein, nahiz, nola…hala,

Ordena markatzekoak: lehenik, bigarren, hurrena, lehenik eta behin, gero, amaitzeko, azkenik, hasteko, ondoren, bezain laster, bezain pronto, bezain azkar, –tzerakoan, –tzean, jarraian, segidan…

Zerbait azpimarratzeko: gutxienez, behintzat, bederen, batez ere, batik bat,…

Denborazkoak: –(e)nean, ondoren, baino lehen, aurretik, –t(z)ean, arte, bezain laster, bitartean, –(e)n bitartean, –(e)n bakoitzean, –(e)n guztiean, –(e)n gehienetan, harik eta… arte, –t(z)erako, gerotzik, harrez geroztik, –(e)netik

Moduzkoak: –(e)n moduan, …ahala,  –(e)n bezala, –(e)n legez, –(e)z, –ta/–(r)ik, –t(z)eaz batera, –t(z)earekin batera,

Gerundialak (moduzkoak): irekita zuela, ez genekiela, nindoala, testigu zutela, zeukala, zekarrela, ezarrita/ezarriz.

Konparatiboak: baino…ago, baino gutxiago / gehiago, bezala / bezalako, bezain, beste.

Helburuzkoak: –t(z)era, –t(z)eko, subjuntibera,

Kausalak: –(e)lako, …eta, bait–…, zeren eta,

Baldintazkoak: (baldin) ba–, –(e)z gero, ezean, –ela

Kontzesiboak: nahiz eta, arren, ba…ere, –ta…ere.

Ortografia: puntuazio-markak, maileguen idazkera, hitz elkartuak, siglak, laburdurak…

Esapideak:
Tripako minik, Bakardadearen zama, Etxe barruko ekaitzaren bertso hauek, Heriotzaren zain jartzeko garaia; Adinaren kargaz…, Zarata ikusi, Usainik ere hartu gabe, Bizitza zukutzeko gogorik gabe.

–ren sareetan erori, Noiz iritsiko,

Ari bailitzan, Esan bezala, Balitz bezala/bailuen, Balitzaio bezala,

Atentzio eman/kargu hartu.

Atzoko egunez, Janari kontuan, Puri-purian egon, Bat etorri, Bere kasa, Behea jo, Ipurdiz etorri., Leporaino sartu, Miseria gorrian, Zaharregi baino lehen…, Ailegatutako leku guztietan, Atzekoz aurrera, –ren aldean, Sariak sari, Begiratzen diogun aldetik begiratzen diogula, Esan gabe doa, Garen-garenean, Lehenaz gainera, Hor nonbait, Badago zer egina, Kontu kontari, Hiru ordu pasatxo, Ez du berriketako tirakaizoa behar, Hika-mika, Nondik nora jo, Agi danean,  Galtzak bete lan, Bedeinka gaitzala, Triskantza da lege, Halako bi, –ren pare izan, Sikiera…

Benetan gogorrak! Ez zen giro han, Ikusi egin behar zen…!, Hamaika hotz, Hamaika joan-etorri, Zeurea (eginez gero), Hor konpon!, Ezta pentsatu ere!, –tzea asko zenuen!, Behingoz.

–n, Aurreraxeagoko lanik ez dut eta!

Izen-kohexioa:

Erreferentziak, anafora: hori, horrela, hango, bere, haren, X bera, Xek berak, huraxe, horixe, berauek, beroriek,

Errefeentzia, katafora: hau, zera, honakoa, hauxe,..

Ordezkapen lexikala (sinonimoak, antonimoak, hiperonimoak, hiponimoak, erlatiboa —erreferenteduna, erreferente gabea, deklinatua –tako—)

Elipsia

Definizazioa (mugatzaileak)

Izen-sintagma:

—Plural hurbila, X eta biok,

—Galdetzaileak:

nola, nolakoa…

nor, nork, norekin, norengan, norengandik…

zer, zertaz, zeri buruz, zeren gainean, zer ordutan, zergatik, zer ordutatik zer ordutara…

nora, nondik…

noizko, noiztikk, noiz arte…

zein, zeinek, zeini..

zenbat, zebatek, zenbat ordutan…

zeren aldeko, zeren kontrako, zeri buruzko, zein egunetako…

norentzako, norenganako, zenbateko, norengatik, zerengatik…

norainoko, norekiko, norako, norenganainoko, norengandiko…

birdeklinabidea.

norantz, norantzako…

–t(z)erainoko,

—Izenordainak:

neu, zeu, geu…

edozein, norbait, zebait, inor, edonor, edozer, norbera, nor edonor, zer edo zer, baten bat, bakarren bat, bakoitza, beste…

…entariko bat

—Banatzaileak:

–naka, –na, –ko

—Bihurkariak eta elkarkariak:

Elkar, elarren ondoan, elkarri, elkarrekin…

Bere burua, berekin, beretzat….

Lexikoa (atzizkiak): –tzaile, –le, –gile, –tar, –ari, –garri, –tegi, –dun, –gailu, –ti, –ki, –ka, –keria, –tasun, –tsu, –kada, –te, –kor, –keta, –kuntza, –gaitz, –ezin, –erraz, –koi, –kizun, –oro, –gintza, –dura, –bide, –gune, –gura, –zain, –kide…

Posposozioak: aurre, atze, inguru, barru, gain, azpi, ondo, arte, alde aurka, kontra, esker, bidez, mende, arabera, esku, beharrean, ordez, partez, tokian, albo, aldamen, antz, gibel, gaindi, kasa, gisa, bizkar, oste, goi, landa, kanpo, at, truk…

Aditz-izenak: –tzea, –tzen, –tzeko, –tzera, –tzeak, –tzera behartu, –tzeko prest…

Aditz-kohesioa:

Bigarren planokoak, azalpenean (esplikatiboa, argudiozkoa, deskribapena): Orainaldi puntuala: a) NOR aditz trinkoak (egon, joan, izan, ibili, etorri), b) NOR-NORK aditz trinkoak (eduki, ukan, eraman, ekarri, jakin, esan, iruditu), c) orainaldi burutu gabea (etortzen da, etorri ohi da, egiten du, egin ohi du, etortzen zaio, etorri ohi zaio, ematen dio, eman ohi dio)

Bigarren planokoak, kontaketan (narratiboa):Lehenaldi puntuala: a) NOR aditz trinkoak(egon, joan, izan, ibili, etorri), b) NOR-NORK aditz trinkoak (eduki, ukan, eraman, ekarri, jakin, esan, iruditu), c) lehenaldi burutu gabea: (etortzen zen, etorri ohi zen, joaten zitzaion, joan ohi zitzaion, jaten zuen, jan ohi zuen, ematen zion, eman ohi zion)

Lehen planokoak, azalpenean (esplikatiboa, argudiozkoa, deskribapena): Orainaldi burutua: (etorri da, etorri zaio, jan du, eman dio).

Lehen planokoak, kontaketan (narratiboa): Lehenaldi burutua (ibili zen, joan zitzaion, jan zuen, eman zion).

Lehen planokoak, eragipenean (instruzioazkoa): Agintera (NOR, NOR-NORK, NOR-NORI-NORK), infinitiboa, behar + indikatiboko orainaldia.

Oharra: lehenengo pertsonak ere bai (nadin, dezagun…)

Faktitiboa: arazi.

Atributua + aditza: ardo bihurtu, lehendakari izendatu, apaiz sartu, maisu hasi, artzain ibili…

Beste aditz forma batzuk: abiatua zen, izana da, ibilia da.

Sintetiko bereziak: dihardut, datza, dario, dirau, darabil.

Ahots enuntziatzaileak:

Alderdi linguistikoak:

Konpletiboak: –ela, –enik, –tzeko,  –tzea, –tzeak

Zehar galdera: –en, nora joanik, zertan joanik, joan beharrik, non aukeraturik…

Aditz deklaratiboa + konpletiboaren ordena:

Ez dago zalantzarik gutxiago kobratzen dutela.

Gainera, aitortu behar da emakumezkoek ez dutela beren gain hartu nahi errespontsabilitaterik

Diskriminazio neurriak oraindik ere beharrezkoak ditugu, nahiz eta aitortu beharra daukadan ni beti neurri horien kontra egon naizela.

Zenbait traba gainditzeko, uste dut ezinbestekoa dela neurri horietara jotzea.

Gaueko 9:00ak arte geratzen den exekutiboak, eguerdiko 2:00etatik 5:00ak bitartekoa bazkaltzeko hartzen duela kontuan izanik, ez du egiten goizeko 8:00etan sartu eta arratsaldeko 6:00etan ateratzen denak baino lan gehiago.

Tradizioa eta berrikuntza uztartzen trebeak direla erakutsi eta euren lana dotore egiten dutela argi utzi dute.

Alderdi ortografikoa

Marra luzea

Kakotxak

(…)

Polifonia:

Urliak dioenez/ esaten duen bezala

Urliaren arabera/ Urliaren esanetan

Modalizazioa:

Aditza

Iragan geroa (etorriko zen)

Ahalezko orainaldia (KE): NOR, NOR-NORK, NOR-NORI-NORK (etor daiteke, jan dezakegu, eman diezaioke…)

Ahalezko hipotetikoa (KE): NOR (ninteke, gintezke, liteke), NOR-NORK (nezake, zenezake, lezake, genitzake, litzake…)

Futuro hipotetikoa (KE): NOR (legoke…), NOR-NORK (neukake, lekarke…), NOR-NORI-NORK (etorriko litzateke, jango genuke, )

Uste izan, pentsatu, jakin, iruditu, iritzi (deritzot)

Forma inpertsonalak: dirudi, badirudi, dirudienez

Baldintza: NOR (balego, balebil, baletor), NOR-NORK (baneki, baneuka, balekar..) NOR-NORI-NORK

Baldintza eta ondorioa, lehenaldia: NOR, NOR-NORK, NOR-NORI-NORK..

Aditz lokuzioak: maite izan, nahi izan, behar izan, balio izan, ahal izan, ezin izan

Adberbioak-eta: agian, antza denez, beharbada, noski, ziur, seguru, seguru aski, jakina, nonbait, argi dago, ezbairik gabe, dudarik gabe, badezpadaere, gaizki, txarto, ondo, poliki, ederki…

Graduatzaileak: oso, zeharo, asko, biziki, dexente, samar, …–ago, –egi, pittin bat, izugarri, –kote, –tzar, zenbat eta… orduan eta, gero eta, (lasai) antzean, nahiko, biziki, arrunt,…

Beste batzuk:

Aditzak: gustatu, poztu, estimatu, damutu, lotsatu, atsegin izan, gogoko izan, maite izan, merezi izan, damu izan, beldur izan, lotsa izan…

Adberbiok: zorionez, zoritxarrez, tamalez….

Adjektiboak: punta-puntakoa, ederra, polita, txarra, itsusia, handia, lodia, eskasa, ikaragarria,

Superlatiboa: gorri-gorria, orduak eta orduak, lan eta lan..,

Esapideak: harridura perpausak

Nire ustez. baliteke, litekeena da, badirudi, ez nator bat,

Esta entrada fue publicada en 1 Liguistiko-testuala y etiquetada . Guarda el enlace permanente.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s