Teismoa eta ez-dualtasuna (Xavier Melloni)

 

Paradigma biblikoa edo teista fedean oinarritzen da; paradigma ozeanikoa edo ez-duala, berriz, kontzientzian. Fedea da ateak konfiantzaz jotzea eta guk geure kabuz ikusi, atzeman eta ulertu ezin dugunarekiko obertura. Paradigma teistan erlazio hori dago Jainkoa eta gure artean.

Paradigma ozeanikoa edo ez-duala, aldiz, kontzientziari lotua dago. Sinestea baino gehiago bizitzea da. Baina kontzientzia hori ez da buru-gogamena. Izanekin lotua dago. Ulermen betera iristeari iluminazioa esaten zaio. Gure izan –txikiz– ez dago IZANengandik –handiz– banandua. Ez da fede arazoa, kontzientzia kontua baizik.

Momentu honetan badago mugimendu bat, dinamismo bat, ez-duala. Badago esperientzia mistikoa izan duen zenbait pertsona. Eta klabe ez-dualean espresatzen dute. Guztiak ere bilatzaile sutsuak dira. Eta krisi handi baten ostean, graziaz beteak, iluminatuak, sentitu dira. Gauzak beste modu batean ikusten dituzte orain.

Baretasun distiratsu perfektua (David Carse). Jainkoaz mintzatzeko molde bat da, baina hizkera ez-dualean. David Carsek berebiziko esperientzia izan zuen oihanean. Guztiz akitua eta etsipenak jota geratu zen. Baina halako argitasun-momentu batean erlaxatu eta dio: «Aizue, hiltzeko ere leku txarra ote oihana?» Pentsamendu horrek zeharo liberatzen du, eta bere baitan murgilarazten. Ni izateari utzi, apurtzen du autokontzientziaren mintz egoikoa eta hor dator gero: Baretasun distiratsu perfektua. Osotasunaren parte delako kontzientzia hartzen du. Ez da –eta ez gara– Izan bakarraren, presentzia bakarraren, modulazio posible bat baino, manifestazioa baino.

Ikusten dena ez daiteke inoiz ez ikusia izan. Perfektua bezain sinplea da dena. Sinplea, eta beti eta nonahi, baretasun distiratsu perfektua. Eta ezer ez. Ezetz bat. Izenik gabeko zerbait etengabe isurtzen, bere burua ikusten orain-beti; ez, ordea, buru-gorputz delako gauza horren hegitik. Ez dago izaki banandurik. Presentzia bakarrik dago, dirudielako forma horien bidez jaio eta jaio. Gauzatzea honetan datza: ikustea kontzientzia hori, presentzia, Den Guztia, dela benetan garena  

Oraintxe ere presentzia hori gara etengabe isurtzen gutako bakoitzaren formaren arabera. Presentzia horrek ahalbideratzen digu hemen egotea, elkar ulertuz, elkar hautemanez, baretasun distiratsu perfektuan, gutako bakoitzarengan hedatuz eta difraktatuz.

Badugu perfil bat, inguru bat, eta horren bidez gaude kokaturik denbora eta espazioan. Baina egoera hori abiapuntua baino ez da, osotasunean barneratzeko abiapuntua. Ez gaitezke egon osotasunean murgilduta baizik. Orduan ez da sinestea, esperientzia baizik; esperientzia horren gaineko kontzientzia ezinbestekoa da, noski.

Erlijioen egitekoa da istant batez izan dugun esperientziaren argi-izpia luzarazteko eta izpi horri jarraipena emateko egiturak eskaintzea.

Erlijioen sortzaile edo maisuek ez dute behin bakarrik izan esperientzia hori, baizik esperientzia horren barnean bizi izan dira, eta gero dohain edo gaitasuna izan dute hitz egoki, metodo zuzen eta beharrezko erremintak sortzeko, esperientzia hori bizi eta azaltzeko.

Moises, Sinai mendian, hizkera dual eta teistan, honela da mintzo:

—Ni Moises naizela esan didazu, eta zu?, nor zara zu?

 Eta erantzuten dio:

— (Jainkoa…Abraham, Isaak, Jakob,…).

—Ez dut aski, haiek beraiek dira eta ni ni naiz.

Orduan bigarren erantzuna ematen zaio:

— Ni Naizena Naiz. Izango Naizena Naiz. Nik zuretzat izaten jarraituko dut, zuk Niregandik izaten segitzen duzun neurrian, eta zu zenbat eta gehiago izan hainbat eta argiago errebelatuko zaizu Ni Naizena, zeren eta zenbat eta gehiago izan zu hainbat eta gehiago izango naiz Ni zuregan. Eta orduan argiago ikusiko duzu Den Guztian Naizela.

Horixe esan nahi du Yahve izenak. Ez da izena. Yahve izena ez-izena da. Izena baldin bada, berriro ere itxitura ipintzen ari gatzaizkio. Izena baldin bada, beste izen batzuen ondoan dagoke. Izen guztien iturria da Yahve. Horren baitatik sortzen dira beste errealitateak oro. Moisesek, hor, esperientzia ez-duala izan du: “Naiz”, esateko esan didate.

Israelgo herriaren Lurralde Prometaturako erromesaldi historiko-metaforikoa, ez-izanen uztarripetik izanen asebetera igarotzea da. Hori da Egiptotik Israelerako exodoa. Ez dira leku geografikoak, mistikoak (teologikoak) baizik. Ez-zinezkotasunetik zinezkotasunera igarotzea da. Aldez edo moldez, denok osatu beharreko hasiera-bidea.

Kristautasunak zinezko argitasuna bereganatzen du Nazareteko Jesusengandik: “Hona hemen ni”. Israelen esperantza, exodoan, Lurralde Prometatura heltzea da. Heldu dira, baina horrek ez ditu asebete. Orduan asebetearen esperantza pertsona batengana aldatzen da. Mesiasek ekarriko du Israelgo herriaren asebetea. Baina asebetea ekarri behar duen Mesias hori gugandik at baldin badago, ez dugu ezer egiten. Esperantza atzeratzen ari gara. Jesusek hau dioenean: “Iritsi da ordua”, “Ni Naiz espero zenutena”, “Aita eta biok bat gara”, “izan zaitezte bat, Aita eta biok bakarra garen eran”, bere sugarra guregana igortzen ari da, guk geure hauspoz indarberritu dezagun. Baina hiltzeari beldur diogunez, horrenbeste suk izutu egiten gaituenez, itzuli egiten diogu sua. Bai, adoratuko dugu, belaunikatuko gatzaizkio, baina urrun samar, badaezpada ere, ez gaitzala harrapa geu ere heriotza horrek.

Baina gure egoa hiltzea onartzen badugu, Jesusen Izan erradikalaren partaide gara. Horrela, kristautasunean klabe berriak aurkitzen ari gara. Hobeto esan, beti hor egon dira klabe horiek, baina ez gara ohartu eta oraindik ere kostatzen da ohartzea eta ohartaraztea. Beraz, horrela ikusita, erlijio teistak ez daude hain urruti ozeanikoetatik. Leku berera, hau da, Dena Bat delako kontzientziara iristeko prozesu eta irispide diferenteak baino ez dira. Horrek ez du desegiten gure indibiduazioa eta, aldi berean, ez gaitu banantzen, zeren garen batasun hori etengabe sartu-irtenean dabil Den Guztiaren, Izanen, osin sakonean.

Hortaz, ez da fede-arazoa, esperientzia kontua baizik. Hala dio San Pablok: “Asebetera iristen garenean ez da fede beharrik izango, ikusi beharrekoa ikusten ariko gara, eta ez dugu esperantza beharrik izango, espero genuen tokira iritsiak izango baikara. Maitasuna bakarrik geratuko da.” “Azkenean, dena Aita Jainkoaren esku gera dadinean, Dena Denengan izango da.” (1 Ko 15-28). Izango bada, bada jadanik, Jainkoaren baitan ez dago gerorik, dena presentea da. Bibliako parabola eskatologikoak, geroaldian irakurri beharrean, presentean irakurriz gero, ez-dualtasunaren esperientzia azaltzen ari zaizkigu. Aditz-denbora aldatzea ez da erlijioa aldatzea, kontzientzia hartzea baizik.

Kristaua ez da geroan esperantza duena, baizik eta ikusi ez arren esperantza galtzen ez duena. Esperantza obertura bat da, jada aurrean baina ikusi ezin dugun horri irekitzea.

(Testu sufia, XIII. mendea)

      O, bilatzaile, nora zoaz? Ez al duzu ikusten ez dagoela abiapunturik eta helmugarik, ez baitago nora joanik, zu bila zabiltzan hori zeure barnean dagoelako?

    Eta zeure barnean ikus badezakegu, nolaz zabiltza ezeren bila? Izan ere, Jainkoaz gain, existitzen al da beste ezer? Ez da deus existitzen Jainkoa besterik. Beraz, bila jarraitzen baduzu, zer aurkituko duzu Jainkoa ez bada? Eta Bera besterik existitzen ez bada, zertan ekin bilaketari?

Eskuartean dugunaren bila ibiltzea errore handia da. Gure barne sakontasuna miatzea bada, ongi dago. Gerta dakiguke Cohelloren alkimistarena: planetaren beste muturreraino joan etxeko lorategian zegoen altxorraren bila. Dena den, hori ez da denbora galtzea. Bidaiatzen ona da, jakin-mina ase eta jakinduriaz janzten gaitu. Presentziez eta absentziez ohartaraziko gaitu. Atariko atean aurkitutakoan baino balio handiagoa du altxorrak. Batzuetan, kanpora joan behar izaten da, etxekoa estimatzeko.

****

Gurutzeko Joanek ez du esaten: “Nire maitea mendian dago”, beste hau baizik: “Nire maitea, mendiak”. Mendia bera da maitearen manifestazioa, modulazio bat. Nola iritsiko gara Jainkoagana edo Den Horrengana, geu garenaren bidez ez bada? Zer aurkituko dugu geuregandik at, geuregan baitago kanpoan bila gabiltzana?

Pablori Damaskon gertaturikoa bezala da hori. Bila zebilena pertsegitzen ari zen, eta, ohartzeko, zalditik erori behar izan zuen. Guk ere badugu zalditik erotzeko premia. Ez ote gara, gainera, jada behin baino gehiagotan erori? Baina altxatu eta hor jarraitzen dugu noraezean, berriro zaldi gainean, lehengoan edo beste batean. Ba al dakigu, ordea, zaldiak nora garamatzan?

Misterio hau ulertzeko modu erraza, orri bat irudikatzea da. Jainkoa ez da, XX. mendeko teologiak dioen eran, han urrunean dagoen beste bat. Gurekin bat da. Orriaren alde bat eta bestea bezala. Bi alde, baina orri bakarra. Adibide horrek ederki adierazten digun eran, beste bat izateaz batera bakarra gara bestea eta biok. Izan eta izanarazi, eta bat eta bera. Hori ez da ideia bat, bizitzan kokatzeko esperientzia eta modua baizik. Orduan ez dago kanpoan bila hasteko premiarik. Ikusi egiten dugu nola erroturik gauden. Irekitzea eta eramaten uztea besterik ez zaigu geratzen. Ez dugu ezer atrapatu nahi, urak hatz tartetik bezala ihes egingo baitigu. Ezer atrapatu nahi ez dugunean, orduantxe, ematen zaigu, hain zuzen, dena. Teofania gertatzen da.

Bilaketa-molde batean, dena absentzia da; bestean, presentzia: Baretasun distiratsu perfektua. Horrela ulertzen den esperientzia erlijiosoan, sinesteak ez dira beharrezkoak. Sinesteak aurreikuspenak dira, aurrekontuak, norabideak, mapak. Iritsitakoan ez dago horien beharrik. Joan nahi dugun tokia geuregandik at ez dagoenean, baizik eta gure erroa bera denean, hortik jan eta bizi, ez horra begira; hori da kontua.

Erlijio-hizkuntza aberatsa dugu, mende luzeetan modulatu, hornitu eta apaindua. Testu eta irudi bikainak ere bai. Metafora esanguratsuak. Altxor handia, ongi interpretatzen jakinez gero, hau da, aurrekontu, sormen antropologiko eta kultural eta sakontasunaren proiekzio mental gisa ikusten baditugu. Ez dira lurraldea bera, baina hara begira daude.

Bi paradigmak hartze aldera, jarrai dezakegu fedeaz mintzatzen. Uler dezagun fedea, kasu honetan, obertura-dinamismo modura, oraindik osatu ez dugun bide hura osatzeko tresna gisa. Uste dugu zuzena dela gure tradizioko formulazioen norabidea, nahiz eta badakigun ez direla azken hitza. Fedea eta kontzientzia batu nahi ditugu, hau da, bi paradigmen arteko lotura erdietsi. Kontzientzia, baina ez buruan hesitua, irekia baizik. Osotasuna hartzea dugu xede; fedea eta kontzientzia, bata bestearekin uztartu, ezer itxituran setiatu gabe, erdi bidean gera ez gaitezen

Hitza eta isiltasuna, biak behar ditugu. Isiltasuna, presentziaren kontzientzia hartzeko, pentsatu aurretik. Hitza, ulermena modulatzeko. Hitz esanguratsuak behar ditugu, komunikatiboak, ulerkorrak. Eta isiltasuna eta hitzaren arteko dantza horretan sakonduko dugu gure esperientzia, eta komunikatu ahal izango.

Hitza isiltasunaren estasia da. Benetako hitza isiltasunak bultzaturik dator. Eta aldi berean hitzak, isiltasunetik sortzen denean, egundoko sonoritatea du, entzuten duena isiltzerainokoa. Baina ez du inor gortzen, aztoratzen. Zer nolako edertasuna komunitate batentzat, Harengandik sortzen diren hitzak elkarri komunikatzen dizkiogunean!

Egintza eta ez-egintza. Egintza = erantzukizun etikoa: gure erabaki pertsonal, ekonomiko, politiko eta abarretan. Portaera zuzena eta gardena. Aldi berean, utzi jardunarazten, utzi izanarazten, izan jalki eta isuri, harmaila  guztietara iritsiz; hain zuen, ez dira banantzen gaituzten harmailak, baizik eta bizitza eta kontzientziaren isurian denok hobeto parte hartzeko diseinu ezberdinak.

Etika eta mistika, mistika eta etika; ekintza eta kontenplazioa, kontenplazioa eta ekintza; dualtasunik gabe, banaketarik gabe, oposiziorik gabe, etengabeko hornitzea… prestutasunez, sakontasunez, arretaz, fintasunez… Horren premian gaude eta bakoitzak jakin beza nola elikatu bizi-molde hori. Azken finean, hori da kontua: nola elikatu eta indarberrituko garen jakin, horren kontzientzia hartu. Eta hau ere bai: nondik nora izango naiz isilago eta, aldi berean, hiztun egokiago; nola izango naiz baketsuago eta, aldi berean, konprometituago; nondik nora lortuko dut neure barnera biltzea eta, aldi berean, gero eta irekiago egotea…

Gaur sekula baino erraztasun gehiago dugu aukerazteko. Horrek nahas gaitzake. Bilaketa eta nahasmena batera doaz. Baina aberasgarri ere gerta dakiguke, erroak berritzeko, gaur gure mundua sartzen ari den pluraltasun horretan sartzeko. Bizitzen lagunduko diguna hautatzea da kontua, garen huraxe izaten lagunduko diguna aukeratzea.

“Teismoa eta ez-dualtasuna”

 2.partea, Xavier Melloni, Loiola –Donostia-

2013-II-09, laburpen laburtua, itzultzailea: Rufino Iraola.

 

Esta entrada fue publicada en 1 Espiritualitatea/gogoeta y etiquetada . Guarda el enlace permanente.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s