Jesus berreskuratu, ikuspegi transpertsonaletik

Berreskuratzeak edo berraurkitzeak esan nahi du begirada berri batez ikusten hastea. Lehendik balio diguna baztertu gabe, ikuspegi zabalagotik ekitea. Beraz egokiagoa, zuzenagoa eta justuagoa izango da ikusmolde berria.

Fede-krisia eta perspektiba berria

Fede-krisia ukaezina da. Ez bakarrik Jesusenganako fedea, baita, oro har, erlijioarekikoa ere. Baina egoki interpretatzen jakinez gero, krisia ez da beldurra ematekoa. Krisia, beti, egokiera da. Krisirik gabe ez dago hazterik. Horregatik, fede-krisia egokiera ikaragarria da perspektiba berri batera irekitzeko. Hobe, gainera, irekitzea. Izan ere, irekitzen ez bagatzaizkio gero eta handiagoa izango da krisia. Onuragarria da krisiari aurre egitea; onuragarria, dakarkigun mezuari jaramon egitea.

Dena gainbehera etortzen zaigun sentsazioa da krisiaren ezaugarrietako bat.  Baina krisiak eraman gaitzake, atentzio apur bat ipintzen badiogu, garen egia hartara. Ez izan beldurrik zerbait erotzen denean. Zimendu txarrak dituen eraikuntza bakarrik erortzen da. Eta zimendu txarrak baldin badauzka, zenbat eta lehenago erori, orduan eta hobe. Erori behar duena bakarrik erortzen da. Balio duten gauzek (ez dira asko), ordea, iraun egiten dute.

Logikoki, eraikuntza mentalak erortzen dira. Eraikuntza mentalak ez dira gure buruak sortu dituen objektuak besterik. Berez sendoa den hura ez da erortzen Simone Bellik  esaten zuen eran, jainko faltsuaren kalterik handiena edo gauzarik txarrena da ez digula uzten egiazkoa Jainkoa ikusten. Buelta horretan dabil krisia, buleta horretan dabil egia. Sinesteekin identifikatzea da Jainkoa ikusteko oztoporik handiena. Horrek gortina handi-handi bat ipintzen du gure begien aurrean, eta ez digu uzten ezer ikusten.

Goitik beherako kristologia, behetik gorako kristologia

Goitik beherako kristologiatik behetik gorako kristologiara pasatu gara. Goitik beherako kristologiak zioen: «Jesus Jainkoaren semea da». Eta hortxe gelditzen ginen lasai. Bagenekienez, Jainkoa zer zen, Jesusi aplikatzen genion kategoria hori, eta dena konponduta! Hori eginda, ordea, ez dugu ezer aurreratzen. Hala dio Joan ebanjelariak: «Jainkoa inork ez du ikusi inoiz». Margarita Poget-ek, berriz, hau esaten du: «Ez dezakegu ezagutu ezer Jainkoari buruz, Jainkoa ez dago pentsatzerik». Beraz, “Jesus Jainkoa da” esatea da zentzurik gabeko zerbait esatea, ez baitakigu Jainkoa nor den. Hori da goitik beherako kristologiaren ondorioa. Jesus zerutik “eraitsi” genuen,  eta uste genuen gure buruak proiektatzen zuena zela Jainkoa.

Aurreko mendearen 30. urtean-edo hasi zen behetik gorako kristologia. Esan dugunez, Jainkoa ez du inork ikusi, inork ez du ezagutzen. Jainkoa ez daiteke pentsatua izan. Nor ezagutzen dugu? Jesus, nor bestela? Beraz esaldi zuzena, koherentea, hau da: «Jainkoa Jesus da». Datuak asko ez badira ere, predikatua ezagutzen dugu; eta datu historiko gutxi horiek nahikoa dira. Beraz, Jesus ezagutzen dugu. Predikatua ezagutzen dugu, eta predikatua ezagutzen dugulako has gaitezke subjektua zein den ikusten eta jakiten. Berriz diot, “Jainkoa Jesus da”. Jose Antonio Pagolak dio, adibidez, Jainkoak izenik baldin badu, hori “Errrukia” dela. Zeren Nazareteko Jesusi begiratzen diogunean ikusten duguna da izaki guztiz errukitsua. Kristau tradizioan Jesus da Jainkoaren aurpegia erakusten diguna.

Oso garrantzitsua izan zen buelta hori ematea, behetik gorako kristologia deskubritzea eta hortik ekitea. Jesus, nolabait esateko, humanizatu egiten du, Jesusen humanitatea serio hartzen du, Jesusen humanitatea eta gurea ere bai. Humanitatea da Jainkoa azaltzen zaigun markoa. Beste erlijio batzuetan, beste batzuk diren eran, Jesus da kristautasunean Jainkoaren aurpegiaren erreferentzia.  Baina Jesus ez da eskluientea eta ez da esklusiboa.

Bigarren pausua. Kristologia dualistatik ez-dualera igaro gara. Bigarren arlo horretan problema ez da kristologikoa, ez da teologikoa, ezta erlijiosoa ere, epistemologikoa baizik., hau da, ezagutzeko moduarekin dauka zerikusia. Nik baldin badaukat ezagutzeko modu jakin bat, neurri jakin bateko markoa, horren arabera ikusiko dut errealitatea; baina markoa zabaltzen badut, pertzepzioa eta konprentsioa ere zabaldu egingo dira. Campoarrek zioen eran: zein koloretako kristalarekin begiratzen dudan, haren kolorekoa izango da dena. Modu hau berriagoa da, nobedade handiagoa… Hala ere, jendea hasia dago bide horretatik.

Dualtasunak errealitatea separatu egiten du, zatitu, dualizatu. Jesusen kasuan: “hura han eta gu hemen” kokaturik gaude. Gaur egun, separazio hori errealitatean ez dela existitzen esaten du zientziak ere. Separazioa gure buruaren kontua baino ez omen. Beraz, kristologia ez-dualak behartzen gaitu Jesus  gugandik ez-separatu bezala ikustera. Horrek esan nahi Jesus eta ni ez-bi garela. Jesusek eta nik identitate bera konpartitzen dugula, biok lurralde berean gaudela.

Krisi erlijiosoa

Ikerle, filosofo, antropologo kultural eta abarren esanetan, egundoko krisiaren aurrean aurkitzen gara; gizadiaren historian izan diren gutxi bezalako krisiaren aurrean. Krisi hau ez da kosmetika kontua;  gauza ez da gaur jendea ateoagoa dela,  kausa ez da dena nahasten duen erlatibismoan murgildu garela,  kausa ez da gero eta egoistagoak garela. Aldaketa kultural handi baten aurrean gaude, Raimon Panikkar-ek dio historian izan diren gutxi bezalakoa dela oraingo krisia. Kontzientziaren mutazioaz ari gara hizketan. Horrelako mutazio kultural baten aurrean dena mugitzen da: ekonomia, politika, kultura, erlijioa, familia, erlazio pertsonalak… Den-dena.

Homo Sapiens Sapiens-ak ez ditu 200.000 urte baino. Hori huskeria da kosmosaren adinarekin (13.700.000.000 urte) konparatuta. Duela 200.000 urtetik hona, gizadiak hiru edo lau mutazio kultural ikaragarri izan ditu. Bata, paleolitikotik  (2,8 milioi urtetik 12.000 urtera arte)  neolitikora pasatzean izan zen: laborantzaren hasiera da,  eta horrek aldaketa ikaragarria ekarri zuen ekonomian, antolakuntza sozialean, kulturan eta pentsamenduan.

Beste mutazio bat K.a. VI. mendean izan zen. Sekulako eklosioa. Taoismoa, Txinan; budismoa, Indian; jakinduria presokratikoa Grezian; Israelgo profeten garaia. Aro axiala deitzen zaioa (ardatza), horren aurretik dagoena eta ondoren datorrenaren artea alde handia dago.

Oraintxe bertan ere, adituen ustez, sekulako mutazioaren aurrean gaude, lehen aipatu ditugun horiekin konparatzeko modukoa.

Zergatik gertatzen dira mutazio horiek? Gure ezagutzeko modua, beti, situatua delako. Inork ez dezake ezagutu dena. Horrek esan nahi perspektibak baino ez ditugula ezagutzen. Inork ez dezake ezagutu dena, horregatik egia osoa ez dago ezagutzerik. Era berean, esan nahi gure ezagutza beti erlatiboa dela, erlazionala, denbora eta espazio jakin bati lotua. Eta alde ederra, denok ohartuko bagina ezagutzearen izaera erlatiboaz! Ezagutzaren erlatibitatea dago, hain justu, puntu egokian bi estremo arriskutsurekiko: a) absolutismo dogmatikoa, hainbeste kalte egin duena, egia berea bakarrik dela uste duenarena; beste puntuan, erlatibismo nihilista edo suizida eta suizidio kolektibora garamatzana, zeren dena berdin denean, ezerk ez du  deus balio.  Bi estremo horien erdian dago pentsamolde egokia, gure ezagutzeko modua beti situatua izango dela, erlatiboa izango dela, aitortzen duena.

Paradigma, kontzientzia-maila, ezagutza-modua

Gure ezagutza paradigma baten baitan dago. Zer da paradigma? Paradigma da marko edo leiho bat, eta handik begiratuta ikusten dugu errealitatea. Euskaraz, gaztelaniaz edo frantsesez hitz egiten duen lurralde batean jaiotzen garen eran, idioma kultural batekin jaiotzen gara, idioma kultural horri deitzen diogu paradigma. Errealitatea behin ere ez dugu ikusiko den bezala, baizik eta marko horrek ametitzen digun bezala. Paradigma da betaurrekoak bezala, eta betaurreko horiek modu jakin batean ikustarazten digute errealitatea. Filosofiaren zientziaren barnean jaiotzen da paradigma kontzeptua teknikoki. Esan daiteke paradigma bat konstelazio handi bat dela: ideia, portaera, ohitura, erritual, arau, sineste… horiekin denekin marko bat osatzen da. Zer funtzio du paradigmak? Gure begirada erraztea, baina, aldi berean, mugatu ere egiten du. Paradigmari esker ipini diezaiokegu izena ikusten dugunari. Baina paradigmak ez digu uzten ikusten handik kanpora dagoena; adibidez, paradigma materialistan kokatua dagoen pertsonak, nahiz eta ahalegin denak egin, inoiz ere ez du ikusiko espiritualitatea.

Horrez gain,  kontzientzia-mailaz ere hitz egin beharra dago. Guztiz erabakigarria da kontzientzia-maila. 200.000 urteotan, jakintsu eta adituen arabera, kontzientzia-maila hauetatik igaro gara: arkaikoa, magikoa, mitikoa, arrazionala, eta orain badirudi kontzientzia-maila transpertsonalera goazela. Jakintsuak beti egon dira kontzientzia-maila transpertsonalean. Hori kolektiboki, baina izaki indibidual bakoitzak bizitzen ditu estadio horiek jaio eta hazi arte; noski,  askoz ere denbora laburragoan. Horrek zer esan nahi? Estadio horrek ikusten uzten diguna ikusi eta sinetsiko dugula, eta ez gaituela aterako inork hortik, hurrengo estadiora iritsi arte. Adibidez, hiru urteko ume bat estadio magikoan dago, eta erregetan sinesten du. Helduago batek esaten badio hori ez dela horrela, ez du aterako beretik, haurra beste estadio batera pasatu arte. Orduan bai. Zazpi-zortzi urterekin edo gertatuko da hori.

Erlijioa, adibidez, kontzientzia-maila mitikoan jaio zen. Horregatik mitoz betea da: Adan eta Eva, paradisua, jatorrizko bekatua… Eta horiek baino berriagoak: Jesusen birjinagandiko jaiotzea, Jesus zeruetara igotzea… horiek denak mitoak dira. Horrek ez du esan nahi faltsuak direnik. Esan nahi duena da kontzientzia-maila jakin batean espresatuak daudela (mitikoan). Horregatik, gizakia kontzientzia-maila arrazionalera iritsi denean, aurreko sineste guztiak kirrinkatzen hasten dira.

Azkenik, ezagutza-modua. Horrek ere zerikusi handia dauka. Bi modu daude ezagutzeko: modu dualista eta ez-duala. Ezagutzeko modu dualistan gaudenean, pentsatzen dugu dena separatuta dagoela. Baina gaur hori fisika kuantikoak ere esaten digu ez dela horrela. Fisikak esaten digu dena sare handi bat dela, dena bata bestearekin uztartua eta erlazionatua, non separazioa gure buruaren “ustea” baino ez den. Ez dago ezer beste ezertatik separatua. Eredu ez-dualean kokatzen garenean, hortik dena diferente ikusten da.

Jesus ikusten badut eredu dualistatik, esango dut Jesus Jainkoren semea dela, eta ni hemen… beste norbait. Baina eredu ez-dualetik begiratzen badiot, ikusiko dut ez dagoela inolako separaziorik. Xavier Mellonik ederki esaten duen eran, zuek eta ni, Jesus eta ni, diferenteak gara, baina gauza bera gara, ez gara berdinak baina gauza bera gara. Jakina, hori ez da ikusten eredu ez-dualean kokaturik ez gauden bitartean. XXI. mende honetan, gustatu ala ez, epistemologia mitikoaren azkenetara iristen ari gara.

Kontzientzia mitikoa, gutxi gorabehera, duela 10.000 urte jaio zen, neolitikorekin. Erlijio handiek ez dituzte 5.000 urte baino gehiago. Eta denak maila horretan jaio ziren. Horregatik, erlijio handi guztiak mitoen munduan mugitzen dira. Eta kultura guztiak izan dituzte mitologia handiak: kultura egiptoarrak, kultura indiarrak, kultura greziarrak, judutarrak, erromatarrak… Kultura guzti-guztiek sortu dituzte mitoak. Kontzientzia mitikoaren ezagugarrietako bat da mitoak literalki hartzea. Ez dugu esaten mitoak baztertu behar direnik; esan nahi duguna beren edertasun  eta jakinduria berreskuratu,  irakurketa ez-literala egiteko. Horixe esan nahi duela zerbait lokatzak (Adamek lurrez egina esan nahi du), noski esan nahi duela zerbait paradisuak, sugeak, noski esan nahi duela zerbait Jesus jaiotza birjinalak, Jesusen igokundeak, baina ez literalki ulertuta.

Epistemologia dualistaren azkenetan gaude. Hau berriagoa da. Baina geldiezina da. Eredu separatzaile, apurtzailea, gainditzen ez dugu bitartean ez gara aterako zulotik.  Zergatik? Gure ezagutza-modua oztopatzen ari zaigulako. Errealitatea ez- separatua da. Epistemologia dualista eta mitikoa erortzean zer erortzean da? Erotzen da Jainko separatuari buruzko ideia. Beharko erori. Jainkoa ez baitzen idolo bat baino. Jainko mitikoa da gurekin paraleloan dabilena. Esan genezake hiru plano proiektatzen ditugula: gu hemen lurrean, Jainkoa zeru sabaitik gora, eta behean amildegia edo infernua. Eta ez dago inolako problemarik, pertsona estadio mitikoan dagoen bitartean, hori horrela dela onartzeko.  Ez gara esaten ari estadio horretan dagoena pertsona hobea ala okerragoa den; ezagutza-moduaz ari gara, errealitateak dimentsio asko onartzen ditu, eta denak dira zilegi.  Ez-dualtasuna da ezer kanpoan uzten ez duten besarkada. Norbait epaitzen duen ez-dualtasuna bere izatearen perbertsioan eroriko litzateke.

Baina zer gertatzen da? Epistemologia mitikoa erortzen denean, horrekin batera, goiko jainko horren irudia ere erori egiten dela; ez da existitzen jainko separaturik, ez da existitzen hor goian jainkorik. Jainkoa ez zen gure proiekzio mentala baino.

Nor da Jesus?

Segun eta zein kontzientzia-mailatan gauden, Jesus ikusiko zerutik datorren salbatzaile moduan. Gabonetako kantu mitikoetan esaten den eran. Zerutik etortze horri “enkarnazioa” deituko diogu, gurekin egongo da denboraldi bat eta berriz ere martxa! Inolako problemarik gabe sinesten genuen hori dena. Eta dotrinak esaten duen eran —dotrina horrek badauka berritzeko premia ederra—, gurutzean hilko da gure bekatuak barkatzeko. Bere odolez lortuko du gu salbatzea eta horrela zeruko atea irekiko digu. Horixe: zerutik datorren salbatzailea. Maila mitikoan dagoen pertsonak hori txintik atera gabe sinesten du. Baina maila mitikoa gainditu eta maila arrazionalean dagoenak ezin du sinetsi, ezin du onartu.

Vatikano II.etik aurrera, maila mitikotik maila arrazionalera pasatzen gara. Maila arrazionalean Jesusengan sinesten jarraitzen dugu; beste era batean, ordea. Ez zerutik datorren salbatzaile moduan, baizik eta gizaki guztiz errealizatu moduan. Baina hori ere gainditzen ari gara. Eta estadio trasnpertsonalean kokatzen garenean, ikusten dugu arrazoimena ez dela gai egia atzemateko. Margarita Poget-ek esaten zuen eran, Jainkoari buruz ez dago ezer pentsatzerik. Jesus ez dugu ikusten jada gizaki errealizatu moduan. Estadio transpertsonaletik, ispilu miragarri baten antzera ikusten da Jesus, non islatzen den garbi eta argi gu guztiok garena. Jesus den guztia gu guztiok ere bagara, berdin-berdin gara. Hori da bere handitasuna, hori bere edertasuna, eta bere jainkotasuna eta denok gara hori dena. Diferentzia bakarra dago, hark ikusi egin zuela, hura enteratu egin zela, eta guk ez dugula ikusten, eta garela enteratzen edo izu-ikara izugarria ematen digula aitortzeak. Askoz erosoagoa da Jesus pedestal batean ipini edo sagrarioan sartu eta “Nire jaun eta jaungoikoa” esatea, haren mezuari jarraitzea baino edo “ni Jesus naiz” esatea baino.

Kasu honetan, olatuen sinboloa erabili ohi da asko, olatuak eta ozeanoa uztartzen dira: eta dena ozeanoa da, dena ura da. Noski, inoiz ez ditugu ikusiko bi olatu berdin: handiak, txikiak, apartsuak, aparrik gabeak, bortitzak, motelak… Baina olatu bakoitzak esan dezakeena da, egina esan nahi badu: “ura naiz”. Eckart maisuak esan izan zuen eran (XIII. gizaldian), “Jainkoaren fondoa eta nire fondoa fondo berdina da”. Errealitateak ez ditzake eduki bi fondo. Eta hori garbi aitortzen da eredu ez dualean.

Errealitatea bakarraren fondoa bakarra da bakarrik. Hori ondo ikusten da eredu ez-dualean. Kristauok Jesusengan ikusten dugu olatu bat hain gardena,  eta hantxe islatzen da gu guztiok garena. Hori da Jesusen handitasuna, eta “hori da nik harenganako dudan esker-on ezin esan ahalakoa”, dio Enrique Martinez Lozanok. Eta jarraitzen du: “Aurreko ereduan hasi nintzen Jesus ezagutzen, eredu mitikoan, izaki salbatzaile moduan hartzen nuen; hala ere, erlazio ona neukan eredu hartan izateko, eta aberasgarria, baina orain daukadan erlazioarekin ez zeukan kolorerik ere; ez-separazioaren kontzientzia garbia ikusten dut, ikusten dut identitate berdina konpartitzen dudala harekin, eta Jesusekin konpartitzen dudan identitate hori beste guztiekin konpartitzen dudala”

Jean Sulivanen hitzak dira hauek: «Jesus da Jainkoak gizakiari oztoporik gabe hitz egiten dionean gertatzen dena». Ederra benetan! Jainkoak zergatik ez dezake hitz egin oztoporik gabe niregan? Ni nire egoarekin nagoelako eta tapoi baten antzera funtzionatzen du, filtro opakoa da, eta dena distortsionatzen du. Nor zen Jesus? Jesus hain zegoen liberatua egotik, hain zen garbia, kanal bezala, ubide garbi bat bezala bizi izan zen, eta orduan Jainkoak hitz egin ahal izan zuen haren bidez edertasun osoz; hori da Jesus.

Bestela esanda. Jesus da DENAren manifestazioa eta GARENAren espresioa.  Kristau erreferentzian, Jesus ikusten dudanean, DENAren misterioa ikusten ari naiz. Eta Jesus ikusten dudanean, denok garena ikusten dihardut. Hizkuntza edo eredu ez-dualean idatzia dago hori. Vatikano II.a kontzilioak ere gauza bera esan zuen: “Jesus da Jainkoaren errebelazio perfektua eta gizatasunaren errebelazio perfektua”. Gauza bera da. Jesus misterioaren manifestazioa, da Yhyv-ren manifestazioa.  Gutako bakoitza denaren espresioa ere bada.

Jesusengan aurkitzen duguna kontzientzia transpertsonala da. Laugarren ebanjelioko testu batzuk irakurriko ditut (nahiz eta besteetan ere badatorren zerbait). Hasterako, esan dezadan, lehen, maila mitikoan, beste era batean itzultzen genuela hori dena; orain azaltzen dute, ordea, beren egiazkoa edertasun, sakontasun eta erradikaltasun osoa: “Aita eta ni bat gara”, “ni ikusten nauenak aita ikusten du”, baina ez dakiola inori otu Aita ente separatu moduan ikustea; hor goiko jaun bizar-zuri hori kontzientzia mitikoaren (edo magikoaren) garaikoa da. Aita, ABBA, metafora bat da.

Zer esan nahi du? Dena sorrarazten duen hasieraren hasierako iturri amultsua da Aita. Iturri horretatik ari da etengabe dena jaiotzen. Gure fondoa da Aita, DEN guztiaren fondoa da Aita, inteligentzia sortzaile eta amultsua da. Etengabe dena ematen ari dena, eta Big-Bang-aren unean bakarrik, orain ere bai. Jainkoaren fondoa eta nire fondoa bera da, horregatik “ni ikusten nauena Aita ikusten ari da”. “Aita ni bat gara”. Eta testu horren sakontasuna da gu guztiontzat ere balio duela, guk ere esan dezakegula “Aita biok bat gara”. Olatu batek esaten duen eran: “ozeanoa eta ni ura gara”. Horrekin zeharo deseginik geratzen da separazio dualista hura, ez baita mentala baino.

Juizio unibertsalaren parabola hartan esaten duen bezalaxe: “Anaia Txiki horietako batekin egin zenutena nirekin egin zenuten”. Horrek sekulako koherentzia dauka, zeren Aita ni bat bagara, zuek eta ni ere bat gara. Hori da kontzientziaren transformazioa, hori da maitasunaren definizioa, maitasuna iritsiko da kontzientzian garbi dugunean zuek eta nik bat garela. Eta ez asmo boluntarista bat dudanean, “maitatu daukat egin beharra nahiz eta kostatu”. Maitasuna konprentsiotik dator. Maitasuna ez da konprentsioaren irakurketa besterik. Maitasuna da ezkerreko eskuak eskuinekoarekin egiten duena: eskuina zaurituta dagoenean, ezkerra segituan doa sokorritzera, baina ez beste ezergatik, biak gorputz bera direlako baizik, eta trukean ezer eskatu gabe. Horra definizio bikaina!. Ez-separazioaren kontzientzia da maitasuna; hori konprenitzean,  gainerakoa egina dago.

Jesusek ez du esaten “horiei egin zenietena niri egin izan bazenidate bezala”, ez, ez, baizik eta “horiei egin zenietena niri egin zenidaten”. Sekulako kontzientzia behar da horretako, ez-separazioaren kontzientzia. Eukaristian berdin gertatzen da. Jakintsuek diote arameoz (Jesusen hizkuntza) ez dagoela esaterik “hau nire gorputza da”, baizik eta “hau ni naiz”. Hura, agian, Lukasek bere komunitaterako erabili zuen, eta gero Paulok jarraitu; grezieraz, bai, badauka zentzua.

Eta zeren gainean esan zuen Jesusek “hau ni naiz? Ogiari buruz. Ogiak dena ordezkatzen du, errealitate osoa. Ogia eguneroko janaria da. eta errealitate osoaren sinbolo: urarena, objektuena, ortziarena…landareena, abereena, denena. Jesus “hau ni naiz” esatean, batasun osoaz ari da hizketan, dena bat dela esaten ari da. “Aita eta ni bat gara, zuen eta ni bat gara, errealitate osoa eta ni bat gara”.

Jesusen batasun-kontzientzia miragarria

Fariseuek Jesusi esaten diote, “baina hik zer uste duk, gure aita Abrahamek baino gehiago dakiala?”. Eta Jesusek erantzun “Ni-Naiz Abraham jaio baino lehenagotik”. Abraham jaio zela historikoki 1.800 urte lehenago jaio zen, baina Jesus ez da ari Nazareteko arotzaren adinaz, Jesus bere egiazkoa identitateaz ari da hizketan. Gure benetako identitatea ez da Joxe Mari, Rufino edo Sebastian; gure benetako identitatea da NI-Naiz beste ezer erantsi gabe. Ez gara kontzientzian ager daitekeen ezer, baizik eta, Jesusek esan zuen eran, kontzientzia bera gara. Kontzientzia hori lehen pertsonan honela espresatzen da: Ni-Naiz.

Ez da harritzekoa Jesusek esatea “Ni gauza guztiak naiz” (Tomasen ebanjelio apokrifoan dator). Estadio mentalean gaudenean ez dezakegu esan hori, baina meditazio-egoeran eta kontzientziaren beste maila batean bai. Jesusek zazpi aldiz esaten du Ni-Naiz (osotasunaren zenbakia): Ni naiz bizi-ogia, ni naiz artzain ona, ni naiz mahatsondoa, ni naiz munduaren argia, ni naiz atea, ni naiz piztuera eta bizia, ni naiz bidea, egia eta bizia. Eta denok animatu nahi zaituztet hori esatera. Ipini zeuen burua esaldi bakoitzaren subjektu. Jesusek esaten badu, denok garelako esaten du. Alabaina esaldi horien subjektua ez da ni txiki hori, ni unibertsala baizik: gure benetako identitatea, garen kontzientzia.

Laugarren ebanjelioan ere zazpi aldiz azaltzen da Ni Naiz, beste ezer erantsi gabe (Jn 4,26; 6,20; 8,24; 8,58; 13,19; 18,5). YHWN da “ni naiz” (DENA). Moisesi hala esaten dio: Joan eta esan Faraonari “Ni Naiz-ek zugana bidaltzen nau”. Ni-Naiz da gizaki guztien azken izena. Ez  aitortzen edo ikusten ez dugun bitartean gure identitatea Ni-Naiz dela, ez gara libratuko bakardadetik, beldurretik eta antsietatetik, zeren ni txiki hori beti beldurrez, beti bakarrik bizi da. Graziarik handiena da zu ere ez zarela ni txiki hori ohartzea da. Dena desagertzen da: sufrimendua, ezjakintasuna…

Hizketan ari natzaizue eta, denbora guztian, bihotza arrebarengan dudala nago. Derrame zerebrala izan zuen ostiralean eta UCIn dago, Valentzian. Baina nik badakit, hantxe hiltzen bada ere, nire arreba ez dela hilko. Bihotzeko oinazea ez dit inork kentzen, urradura hor dago, baina ez nau horra murrizten. Bakea ez dit kentzen. Ez dit kentzen nik ikusitakoaren ziurtasuna. Ez dit kentzen Ni-Naiz delako kontzientzia. Ez dit kentzen ebidentzia hau: nire arreba ez da hilko, UCI horretan hiltzen bada ere. Bizia formaz aldatuko da. Baina nire arreba, Nazareteko Jesus bezalaxe, bizia da. Zuetako bakoitza den era berean. Heriotza eta jaiotzaren kontrarioa baino. Heriotza ez da une batean biziak, momentuz, hartzen duen forma edo janzten duen disfraza baizik.

Bai, Jesus dena guztiok gara. Ez-dualtasunaren iraultzan gaude. Ni erlijiotik nator, baina Jesusek espiritualitatearen bizipenera eraman nau. Eta horrekin lortu du ni eskertsu izatea erlijioarekin eta transzenditzea. Jesus gizon espirituala izan zen. Espiritualak esan nahi biziki gizatiarra, humanoa. Hori da deskubritu behar duguna.

Hiru urrats arriskutsu

Zer egin genuen kristautasunaren historian, hasiera-hasieratik? Hiru mugimendu oso arriskutsuak: Jesus jainkotu, harezaz jabetu, eta domestikatu. Ez gara ari hori ez zutenak epaitzen, baina ukaezina Jesus Jainko bihurtu zutela. Judutar batentzat Jesus Jainkoaren semea zen, baina horrek esan nahi Jainkoarekin intimitate berezia daukan pertsona. Gero, ordea, igotzen eta igotzen joan Jainko alternatibo bat bihurtzeraino, eta Nizea Konstantinopla eta Kaltzedoniako kontzilioetan erabat Jainko egin arte.

Bigarren, jabetzan hartu. Jesusen jarraitzaile deklaratzen den jendeak jabetzan hartzen du: Jesus gure fundatzailea, Jesus gure Jainkoa… Eta, horrela, Jesusen unibertsaltasuna zena murriztuta geratzen da, kasi-kasik ukatu egiten da. Jesus, ordea, ez dezake inork hartu jabetzan, jakitun unibertsala baita. Benetako gizona, baina unibertsala.

Azkenik, domestikazioa: prozesu hau, uste dut, askoz inkontzienteago izan zela. Zergatik domestikatu Jesus? Bestela instituzioak ezin izango zuen asimilatu. Jesusen nobedadea hain da handia, hain erradikala, hain subertsiboa, ez dago erlijiorik  Jesus bere horretan har dezakeenik, aldez aurretik domestikatu ezean, edulkuratu, apaindu, ezik.  Hori begi-bistakoa. Adibidez, Jesusek erlijioari egiten dizkion kritikak (irakur Mateoren 23. kapitulua) izugarriak dira. Ez dut uste inon aurki daitekeenik hain jarrera antiklerikalik, eta Jesusena da! Jesus estudiatzen hasi nintzenean, berehala ohartu nintzen Jesusen kritikarik handienak erlijioaren kontrakoak direla. Gehiena kritikatu zuena erlijio baldin bada, eta, gainera, erlijioak hil baldin bazuen –zeren Jesus ez zuten hil gaiztoek, onek baizik, erlijiosoek–, horrek ireki zizkidan begiak eta oso urrutira eraman ninduen (Jainkoa gizon egin eta erlijiosoek hil).

Arapatu erlijioso batek arindu egin beharra dauka Jesusen mezua, irentsiko badu, asimilatu ahal izateko. Zer gertatzen da orduan? Doktrinak irentsi egiten duela ebanjelioa. Eta ez dugu sinesten Jesusen nobedadearen arabera, itzalia geratzen baita; sinesten dugu dotrinako sinesteen arabera. Doktrina hori guztiz gure buruak proiektatua dago. Jose Pagolari zergatik sufriarazi zioten hainbeste hain teologia kontserbadorea baldin badauka? Ebanjeliotik ez, baizik eta doktrinatik irakurri zutelako. Frantzisko Aita Santuan, hoan den Ase Santuan, emakume musulman bati hankak garbitu zizkiolako, Espainiako apaiz batek Aita Santua eskumikatzeko kanpaina jarri zuen martxan bere blogean. Nire lagun batek (nahiz eta oso urrun egon teologia kontuan, lagunak gara) hauxe esan zidan: “apaiz horrek, mesanotxean, ebanjelioa izan ordez Zuzenbide Kanonikoko Kodea dauka”. Jesus inorekin egoten bazen, bekatariekin, samaritarrekin (gaiztoetan gaiztoenak), egoten zen; publikanoekin egiten zituen otorduak. Aita Santua eskumikatzea eskatzen dutenek, seguru nago, Jesus bera eskumikatuko luketela. Niri denek  (etxea, elizan…) irakatsi zidaten Jainkoak onak saritu eta gaiztoak zigortu egiten dituela, eta non irakurtzen dudan (Lk 6. kapitulua), Jesusek gaiztoak, desatseginak… ere maite dituela. Doktrinak atzekoz aurrera ipintzen zuen Jesusek esandakoa.

Prozesu guzti horrekin irristada eta lerratze handi bat suertatu zen: bizitik doktrinara, eta praktikatik sinesteetara. Jesusek ez zuen inolako kontzepturik eman, ez zuen inolako sinesteetan sinesten.  Ez zuen esan hau eta hura sinesteko, Badakizue zer esan zuen?  “Joan eta egin zuk gauza bera”. Jesusen mezua sinplea da; praktikan zentratua, praktika errukitsua.  Baina erlijioa bere izenean hasten denean, bizia doktrinara lerratzen da, praktika sinesteetara.  Jesus ikuspegi berri horretatik hartzen dugunean (hori atsegina). Ez da ezagutza-ereduaren aldaketa bakarrik; bizipen osoa da.

Eta jabetzean identitate bera konpartitzen duzula harekin eta izaki guztiekin, horrek horizontea zabaldu egiten du, eta argitasuna, askatasuna, inklusioa, batasuna… non garbi ikusten duzun erori behar zuena bakarrik erori dela.  Eta balorea zeukan guztia, ez erortzeaz gain, aberastu egin da. Hasieran aipatu dudana errepikatuko dut: Simone Bellik esaten du, jainko faltsuaren gauzarik okerrena dela benetako Jainkoa ikusten ez uztea. Sinesteen gauzarik okerra da ez digutela uzten Jainkoa ikusten. Beraz, kontuz gehiegi sinestearekin. Xavier Melloni adiskideak esaten duen eran: Jesus da erabateko Jainkoa eta erabateko gizakia, eta hori gara guztiok. Kristautasunaren bekatua da beldurra. Ez gara ausartzen Jesusek  gutaz esan zuena onestera. Erosoagoa da aldare bat egitea, ni Jesus naizela ikustea baino.

Iruñeko Gogoa Foroan Enrique Martinez Lozanok emandako hitzaldiaren laburpena (2015-10-05).
Esta entrada fue publicada en 1 Espiritualitatea/gogoeta y etiquetada . Guarda el enlace permanente.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s