Santos, eta nahikoa

Santos. Umetan nik ez nekien Santos izen propioa zenik (gauza bera esan dit anaia gazteak), nahiz eta gure auzoan bazen beste Santos bat. Uste genuen Santos ofizioa zela, pertsonak sendatzen zituenaren ofizioa. Berandu batean enteratu ginen, horratik, Santos izena zela, eta ofizioa, erizaintza.

Errespetu handiko gizona zen Santos. Omenaldi bikaina eskaini zion herriak, 1957an, etxerik etxe eta baserriz baserri urte mordoan geratu gabe ibili ostean. Berez auzo-herrikoa bazen ere, zainak gurean ondo errotua. Gizon lasaia eta atsegina zen, denen adiskide baina batez ere umeena. Ez zen altua, bai gorpuzkera sendokoa, aurpegi borobil antza, bideetako aireak eta eguzkiak kolorea emanda, masailak irten samarrak, alde guztietarik onberatasuna zeriola. Haren irribarrea kutsakorra zen. Polainadun botak janzten zituen oinetan, larruzko txamarra soinean, eta buruan txapela.

Larruzko txamarraren patrika handietan gozokiak eramaten zituen, bidean aurkitzen zituen ume guztiei emateko, bazekin umeak nola tratatu psikologikoki ere. Haur-maitea zen oso. Mundurako sarrera-atea ere hark irekitzen zien guztiei, hura zen emagina. “Santosek ekartzen zituen haurrak Paristik, txarraren poltsiko handi haietan sartuta”.Egia esan, gauza asko zen Santos baina ez zuen lanik txikiena partuak atenditzea; urtero 30etik gora, konkretuki 1945ean,  ni jaio nintzen urtean, 37. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Tximeletak buruan

Ni iritsi naizenean, orduantxe zihoan Basilio etxera, aitzurra bizkarrean duela, Zaldi Hibiko kanposantuaren ondoko baratzetik. Urrundik egin diot kasu, baina ez dit aditu edo ez-aditua egin dit, atzera begiratu badu ere. Traktore txikia baratzean utzi du, martxan, motorra nahiko suabe duela. Ez zuen ateratzen lanean ari denean bezalako zaratotsik eta asko hurbildu behar zen entzuteko. Pentsatu dut gosaltzera joango zela, traktorea, ahazturik, martxan utzita. Ez neukan motiborik beste ezer pentsatzeko, komunera joango zela ez bada. Zimel eta zindo kontserbatzen da, urteetan aurrera doan arren, 65 aurki. Buruan ez du ilerik falta eta mingainean ez du izan… orain arte. Begi biziak gordetzen ditu betaurrekoen atzean, eta bestela ere hagitz izaera bizikoa da. Seguir leyendo

Publicado en 1 Narrazioa | Etiquetado | Deja un comentario

Luis Mari Mujika

Itsasotik sorturiko olatua hintzen, eta berriro ozeanoarekin bat egin duk, haren izaera berekoa izaki. Bat egin duk, beraz, den guztiaren dimentsio sakonarekin. Ukitu eta pentsatu ezin duguna, baina den oro izan dadin ahalbidetzen duena. Hitzak eta kontzeptuak baino harago dagoen misterioa. Heuri entzun nian, behin, hire jarrera erlijiosoa urrun zegoela gauza askotan Tolosako komentuan eta Erroman ikasi huenetik, baina ez huela ukatzen gure gainetik egon zitekeen inteligentzia edo adimen handiago hori. Beste gauza askori ipini arren, ez hintzen ausartzen horri izena ipintzera, eta arrazoi huen. Izan dadila, eta kito! Roger Lenaers teologoaren orriak izan omen dituk kontsolamendu azken aldian. Pozten nauk.

Ez zekiat elkar noiz ezagutu genuen, baina gogoan diat behin biok izan ginela Idiazabalen, hitzaldia ematen. Ez iezadak galde zertaz zen: ez zekiat, ezta noiz zen ere, baina bazekiat hik eman huela hitzaldia, eta niri erruz balio izan zidala hitzaldi hark zeinen gutxi nekien jakiteko. Eskerrik asko. Pentsatzen jarrita… oraintxe ohartu nauk. Uste diat erdaldunak euskara ikastera bultzatzea zuela helburu saio hark. Izan ere, erdaraz izan zuan ekitaldia. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

`Txetx’ eta ‘txotx’

Atzoko DVren iritzi sailean irakur daitekeenez, euskaldunon kultura agrafoa (letrarik gabea) da. Baina ahozko literatura, halabeharrez, funtzionala bezain aberatsa omen dugu. Agian, gai zentraletik apur bat desbideratzea da, baina horrixe heldu nahi nioke. Eta euskaldun (euskal herritar) guztiak sartzen ditu inolako bereizketarik gabe. Ez da logikoa, batzuk bakarrik dira agrafoak, euskal hizktunak, besteak letraz eta eskrituraz ongi hornituak egongo dira. Detaile horrek ihes egin dio iritzi-emaileari. Ni neu agrafoen sailekoa nauzu edo, hobeto esan, ninduzun. Kultura horretan hezia, nahiz eta gaur egun idatzian ere ahozkoan adinbat doitua nagoen. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | 2 comentarios

Adiskide galduak

Urte asko dira Bergarako UNEDen ikasten jardun nuela, jakiteko gogoa inoiz ase gabe, beste langintza batzuetan aritu ostean. Lan klase asko probatua naiz, ajustadore, bulegari, eta irakasle nintzen Bergaran ikasten hasi nintzenean. Paroan gelditurik, tartean beste ikastaro batzuk ere egin nituen, adibidez, irrati-esataritarako eta mekanografia-ikastaroa: nahiz eta idazten jakin, edozein oposiziotara presentatu behar izanda ere, abiadura falta zitzaidan, praktikatuta baino lortzen ez dena. Irrati-esatari moduan ez nion etorkizunik ikusten neure buruari, eta ez nintzen presentatu ere egin, okasioa izan nuenean. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Zientziak dena al daki?

 

Zientziak, hasteko eta behin, deskribatu egiten du. Nola deskribatzen du? Zientzia bakoitzak bere modua eta eredua ditu, errealitatera iristeko. Errealitatearen dimentsio neurgarriak hartuko ditu kontuan zientzia fisikoak. Hori da bere eremua.

Medizinak beste horrenbeste egiten du. Maiteminduak bere barrenari jira osoa ematen dion irribarrea ikusten duen tokian, anatomiak ez du ikusiko masaileko muskuluen kontrakzioa baino. Baina nork esaten dit niri bigarren ikuspegia objektiboagoa dela lehenengoa baino? Errealitatera hurbiltzeko modu partzial bat absolutizatzea izango litzateke hori, batez ere maiteminduarentzat. Seguir leyendo

Publicado en 1 Ez-bi antologia | Etiquetado | Deja un comentario

Informazioa eta kontzientzia.

Zenbaitentzat (Chalmers), informazioa da kontzientziaren esentzia. Errealitate fisikora bildu ezinak biak, eta biak “gauza bera”. “Pan-psikismo informazionala” deitzen dio San Miguel de Pablos-ek. Hau da, entitate batek (guztiek?), biologikoa ala ez, informazioa jaso, gorde eta transmititzeko daukan gaitasuna. Adibidez, termostato batek duena. Berriro ere Jose Luis San Miguel de Pablosen liburutik, baina Searleren hitzak: «Kontzientzia, batez ere, fenomeno biologikoa da (…) bilisa edo digestioan karbono-hidratoak bezalaxe». Baina onartzen du (Searlek) kontzientzia errealitate ukaezina dela, beste errealitate guztiak baino ukaezinagoa; eta, bestetik, mundu fisikoko beste errealitate batera murriztu ezina, nahiz eta material eta energetikoak diren sistema biologiko batzuekin lotua egon. Paradoxikoa omen, baina kontzientziaren existentzia ez onartzea okerragoa, subjektu kontziente bakoitzak barnean daraman ebidentzia ukatzea litzateke-eta.

Kontzientziarik gabe deus ez

Hori ez da berria. Aspaldi erabili nuen edo esan, adibidez, nik autoaren giltzak galtzen baditut, norbaitek jakin behar du, derrigorrez, giltza horiek non dauden. Hor, agian, goratxo egin dut salto. Baina, behera jaitsita, zer da informazioa, interpretatzeko inor ez badago, kontzientziarik ez badago? Badira makinak informazioa ederki maneiatzen dutenak, hala agindu zaielako, baina ez dakite zer egiten ari diren, ez dute kontzientziarik. Burua [gogamena] ez da kontzientzia. Burua, seguruenik, deskribatu ahal da funtzionaltasun-terminoetan, baina kontzientzia ez. Badira makinak –berriz diot– munduko xake-jokalari onenari irabazteko kapazak. Demostratua dago. Ordea, lehen esan dudan eran, ez dakite zer egiten duten. Xake-jokalaria, ordea, gaizki senti liteke, galduz gero, kontzientziari esker.

(cf. José Luis San Miguel de Pablos,  La rebelión de la consciencia, Kairos 2014)
Publicado en 1 Espiritualitatea/gogoeta | Etiquetado | Deja un comentario