Eboluzioaren gailurra

Askoren ustez iritsi gara eboluzioaren gailurrera, arrazionalismoaren eskutik. Baina edozein fenomenori arrazionalismo hutsetik begiratzen diogunean, dena hotz eta indarge suertatzen da, emozioari eragiteko gaitasuna galdurik. Similak balio baleza, har dezagun artaburua; arrazionalismoak aleak, banaka harturik, ikertuko ditu, bakoitza bere tokian ongi dagoen, eta abar. Hori gertatzen da gauzak buruarekin aztertzen ditugunean, bihotzarekin ikusten ez ditugunean.

Pentsatzen nago arrazionalismoaren gainetik badagoela beste estadio bat edo badatorrela paradigma berri bat… Esate baterako, bertsolaritzan, bertsoa hainbeste zatikatuko ez duena (errima, neurria, gaiari heltzeko modua, baliabide literarioak, hizkuntza…) eta modu holistikoan edo bere osotasunean separaziorik gabe hartuko duena. Seguir leyendo

Anuncios
Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Mitoak erori

Niretzat, lehenik erori ziren mitoak Basarri, Uztapide eta Lasarte dira. Lazkao Txiki ez zen sekula izan mito guretzat. Gertuegikoa zen horretarako: harrikada bat bide besterik ez dago gure etxetik Lazkaomendiko Abaliñe baserrira. Mitoak asko du magia eta misteriotik, eta hurbiltasunak, tenporalak zein espazialak, asko murrizten ditu epikaren magia eta misterioa. Xenpelar, Otaño, Pello Errota, Txirrita… mito izugarriak niretzat; anaiak haien bertsoak kantatu eta pasadizoak kontatzen zizkidan bitartean. Baina, neu bertso munduan murgildu ahala, gero eta gutxiago. Nik uste, esaterako, Xalbadorrek pertsonalki ezagutu zutenentzat baino magia gehiago duela haren berri besteei entzunda jakin dutenentzat. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Ibai Esoainek irabazi du XXXIV. Basarri saria

Xabier Euzkitze sailkatu da bigarren postuan

 Ibain Esoain oriotarrak irabazi du aurtengo Basarri saria, XXXIV. edizioan, ‘Sigi Saga’ izeneko bertso sortarekin. Zazpina puntuko zortzi bertso dira, Xabier Amurizaren ‘Neska zaharrak eta apaizak’ doinuan. Oriotarra izaki, arrantza-mundu bikain ezagutzen du Ibaik, eta baita bikain deskribatu ere, arrantzari dagokion lexiko eta guzti, eta aipamen ederrak eta emoziozkoak, batez ere osaba Manuelen oroitzapenean. Bertso biziak dira, ongi josiak, irudi beteak, ironia eta umorea falta ez zaienak, hitz-joko biribilekin batera. Hona pare bat mostratarako:

Afizioak izaten dira
arimaren jarabeak
bakoitzak dauzka bereak.
Nik maite ditut zira urdinak
ta katiuska berdeak (bis).
Bereizten ditut ilargi-aldiak
ur biziak ur bareak
aztertzen ditut mareak
zer ekarriko sareak.
Txitxare batek mugitzen dizkit
sabeleko txitxareak (bis). Seguir leyendo

Publicado en 1 Bertsoa | Etiquetado | Deja un comentario

Konteptuak nahasi

Atzo, aspaldiko lagun zahar batekin topo egin, politikaz mintzatzen hasi eta, lehen hitza, ‘paria’ sentitzen zela, bere herriaren eskubideak errespetatzen ez direlako; horien artean, jakina, autodeterminazio-eskubidea. Nire iritzian, ez dauka inolako zerikusirik paria kontzeptuak autodeterminazioarekin. Kontsultatu dudan hiztegiaren arabera, besteek dituzten abantailak onartzen ez zaizkion pertsona da paria, edo besteak bezala tratatzen ez dena, baxuagokotzat jotzen delako. Ez dut uste pertsona horren kasua besteen neurrian edo mailan ez tratatzearena denik. Nik uste besteek dituzten eskubide guztiak bermatuak dauzkala.  Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Abuztuko narrazioa

Hamabi anai-arrebako familian, azkenak ziren Luzio eta Martin seina urteko anaia bikiak. Atariko putzuan ikasi zuten igeri. Ez ziren ikaratzen edozein animaliaren gainean jartzen: astoaren gainean bezala ibiltzen ziren txerrama handiaren gainean. Fruta arbolan bertatik jatea gustatzen zitzaien. Endemas ere gerezi-garaian: tripadaka ederrak egin eta golkokada handiak ekartzen zituzten etxera, familian banatzeko.

Bi aurpegi distiratsu ziren haienak, ur tantek elkarrekin duten baino antz handiagoarekin, bikiak izaki; aitak, behintzat, sarritan nahasten zuen bataren izena bestearenarekin: Martini Luzio deitzen zion eta Luziori Martin. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Hiru mito edo ‘gezur’ desegin behar

Zeinek ez du entzun gure artean gizadia iritsi dela garapenaren gailurrik altuenera, batik bat Descartesen arrazionalismo garaitik hasita: “Cogito ergo sum”. Hori gezurra da. Guk ez ditugu pentsatzen pentsamenduak. Kontzientziaren zeluloidea gara gu, non pentsamenduak bere kasa agertu eta desagertzen diren. Aditu askoren ustez, horien artean Michael Murphi-ren iritziz, gizakiaren bilakaeran badira etapa aurreratuagoak. Heldutasun espiritual horretan egin ahala azalduko dira, gure baitan, honako bitxi preziatuok: amodioa, bizi-indarra, kalitate pertsonala, gorputz-kontzientzia, sena, pertzepzioa, komunikazio-gaitasuna eta borondatea. Lehenengo urratsa da existitzen direla onestea. Existitzen direla onartutakoan bakarrik da posible lortzeko metodo kontzienteak eta intentziozkoak erabiltzea. Kontzientzia gara.

Bigarren mitoa edo gezurra da elkarrengandik zeharo banandurik gaudela; ez hori bakarrik, baita natura eta kosmos osotik ere. Begi-bistakoa nik beste guztien premia dudala: ez dezaket behar dudan oro sortu, premiaz eta beharrez josiriko izakiak gara. Gerra guztien oinarria honetan datza: ‘besteak niregandik diferenteak dira’, ni beste ‘zu’ bat naizela onartu partez. Hortik dator planetaren hondamena ere, eta hortik injustizia-molde guztiak. Izan ere, nork emango lioke min eta egingo kalterik, hura ere ‘nire’ zati dela jakinda? Ez dago muga absoluturik gorputzaren/egoaren eta existentzia totalaren artean.

Hirugarren mitoa: mundu fisikoa da dagoen guztia. Materialismoaren eskutik, zientzia tradizionalak asumitua dauka ez dagoela neurtu, laborategian aztertu edo bost zentzumenekin edo horien luzapen teknologikoen bidez atzeman ez daitekeenik, hau da, ez dela existitzen. Edo ez dela erreala. Ondorioa da errealitate oro errealitate fisikora murrizten dela. Errealitate ez fisikoak (espiritualak) borratu egiten dira mapatik. Hori ez dator bat filosofia betierekoarekin; filosofia, erlijioak eta kultura bat etorri dira, historian zehar, errealitatearen dimentsio ezberdinak daudela aitortu dutenean.

Bizi osoarekin konektaturik gaude, eta ez separaturik. Eta gure Kontzientziak errealitate osoa hartzen du bere baitan: dimentsio fisikoa eta errealitatearen hainbat dimentsio ez-fisiko.

(c.f. El poder del ahora. Una guía para la iluminación espiritual. Eckhart Tolle. Gaia).    
Publicado en 1 Iritzia/gogoeta | Deja un comentario

Abuztuko gutuna

Aizan, aurrekoan neska gazte polit bat etorri zunan gure Nafarroako herrira, Betaurrekoak zeramatzanan eta zera galdetu nionan:
–Aizu, atrebentziarekin, non ipini dizkizute zuri betaurrekoak?.
–Iruñean.
–Ederki! Ni ere hurrengoan hara joango naiz.
–Zer, ba?
–Zuri oso begitarte polita utzi dizute, eta niri, berriz, zatarra.

Barrezka agurtu nindunan neskak.

Gauean afaria geninan, eta pasadizo polita iruditu zitzaidanan hantxe kontatzeko. Gehienek broman hartu zinaten, baina bazunan horrek matxismo-kutsua zuela esan zidanik ere. Hiri hala iruditzen al zain? Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario