Adiskide galduak

Urte asko dira Bergarako UNEDen ikasten jardun nuela, jakiteko gogoa inoiz ase gabe, beste langintza batzuetan aritu ostean. Lan klase asko probatua naiz, ajustadore, bulegari, eta irakasle nintzen Bergaran ikasten hasi nintzenean. Paroan gelditurik, tartean beste ikastaro batzuk ere egin nituen, adibidez, irrati-esataritarako eta mekanografia-ikastaroa: nahiz eta idazten jakin, edozein oposiziotara presentatu behar izanda ere, abiadura falta zitzaidan, praktikatuta baino lortzen ez dena. Irrati-esatari moduan ez nion etorkizunik ikusten neure buruari, eta ez nintzen presentatu ere egin, okasioa izan nuenean. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Zientziak dena al daki?

 

Zientziak, hasteko eta behin, deskribatu egiten du. Nola deskribatzen du? Zientzia bakoitzak bere modua eta eredua ditu, errealitatera iristeko. Errealitatearen dimentsio neurgarriak hartuko ditu kontuan zientzia fisikoak. Hori da bere eremua.

Medizinak beste horrenbeste egiten du. Maiteminduak bere barrenari jira osoa ematen dion irribarrea ikusten duen tokian, anatomiak ez du ikusiko masaileko muskuluen kontrakzioa baino. Baina nork esaten dit niri bigarren ikuspegia objektiboagoa dela lehenengoa baino? Errealitatera hurbiltzeko modu partzial bat absolutizatzea izango litzateke hori, batez ere maiteminduarentzat. Seguir leyendo

Publicado en 1 Ez-bi antologia | Etiquetado | Deja un comentario

Informazioa eta kontzientzia.

Zenbaitentzat (Chalmers), informazioa da kontzientziaren esentzia. Errealitate fisikora bildu ezinak biak, eta biak “gauza bera”. “Pan-psikismo informazionala” deitzen dio San Miguel de Pablos-ek. Hau da, entitate batek (guztiek?), biologikoa ala ez, informazioa jaso, gorde eta transmititzeko daukan gaitasuna. Adibidez, termostato batek duena. Berriro ere Jose Luis San Miguel de Pablosen liburutik, baina Searleren hitzak: «Kontzientzia, batez ere, fenomeno biologikoa da (…) bilisa edo digestioan karbono-hidratoak bezalaxe». Baina onartzen du (Searlek) kontzientzia errealitate ukaezina dela, beste errealitate guztiak baino ukaezinagoa; eta, bestetik, mundu fisikoko beste errealitate batera murriztu ezina, nahiz eta material eta energetikoak diren sistema biologiko batzuekin lotua egon. Paradoxikoa omen, baina kontzientziaren existentzia ez onartzea okerragoa, subjektu kontziente bakoitzak barnean daraman ebidentzia ukatzea litzateke-eta.

Kontzientziarik gabe deus ez

Hori ez da berria. Aspaldi erabili nuen edo esan, adibidez, nik autoaren giltzak galtzen baditut, norbaitek jakin behar du, derrigorrez, giltza horiek non dauden. Hor, agian, goratxo egin dut salto. Baina, behera jaitsita, zer da informazioa, interpretatzeko inor ez badago, kontzientziarik ez badago? Badira makinak informazioa ederki maneiatzen dutenak, hala agindu zaielako, baina ez dakite zer egiten ari diren, ez dute kontzientziarik. Burua [gogamena] ez da kontzientzia. Burua, seguruenik, deskribatu ahal da funtzionaltasun-terminoetan, baina kontzientzia ez. Badira makinak –berriz diot– munduko xake-jokalari onenari irabazteko kapazak. Demostratua dago. Ordea, lehen esan dudan eran, ez dakite zer egiten duten. Xake-jokalaria, ordea, gaizki senti liteke, galduz gero, kontzientziari esker.

(cf. José Luis San Miguel de Pablos,  La rebelión de la consciencia, Kairos 2014)
Publicado en 1 Espiritualitatea/gogoeta | Etiquetado | Deja un comentario

Beldurraren kontra

Kasik egunero elkartzen gara talde bat, jokoan egiteko, Goierriko paraje ezagun bateko taberna batean. Denak erretiratuak eta urteetan sartuak: Mikel, Iñaki, Joakin, Rufino, Maite, Maria, Arantza, Juanita eta beste asko. Izen batzuk gutxi gorabeherakoak dira, baina hori da gutxienekoa; ongi ordezkatzen dituzte han elkartzen direnak. Jokoan ari garen bitartean, sartu-irten handia izaten da tabernan. Denetarik, baita gazteak ere. Gure begiak, askotan, tira eginda bezala joaten dira gazteengana, jokoari jaramonik egin gabe.

Maiz asko, adinean dagoen aldeak ekarri ohi duen solasak ohartarazten gaitu zaharraren begiak ditugula nola gazteentzat hala geure buruarentzat. Metroa erabiltzen dugu sinbolotzat. Zentimetro bakoitza urtebete dela jota, bat baino gehiago gara metroa %70 laburtu dugunak; eta denak ere erdia baino gehiago, dezentez gehiago, gutxienez %60 jan dutenak. Eta are zaharrago sentitzen gara norbaitek esaten duenean gazte horiek, derrigorrez, aitona zahartzat hartuko gaituztela. Martxa makurra, noski! Ez, abiadura handiegia!

Eta aldamenetik laster hasiko da norbait, arranguratsu, «utzi kontu oik, aaztu, ortan ez pentsau». Izan ere, gaurko moda hori da, munduko aldiaz eta mundua agurtu beharraz ez pentsatzea, isiltzea. Hori dena, ordea, beldurraren ondorioa besterik ez da. Horrenbeste urte munduan eta ikasgairik printzipalena ez dugu ikasi: beldurrik gabe bizitzen.

Esango nuke bizitza osoan beldurrez bizi izan garela, mila beldur motaren mende: bikote-lagunarekin hasteko beldurrez, bikote-laguna uzteko beldurrez, ezkotzeko beldurrez, ezkongabe geratzeko beldurrez, umeak izateko beldurrez, umeak ez izateko beldurrez, lana aurkitzeko beldurrez, lana galtzeko beldurrez, gaixotzeko beldurrez, sendatzeko beldurrez, gastatzeko beldurrez, besteak adina ez izateko beldurrez, etxea erosteko beldurrez, etxea kentzeko beldurrez, gizentzeko beldurrez, argaltzeko beldurrez, egia esateko beldurrez, gezurra esateko beldurrez, lagunekin elkartzeko beldurrez, lagunengandik banantzeko beldurrez, hildakoan zer ote dagoen beldurrez, ezer ez ote dagoen beldurrez…

Ene kristauok! (esamoldea da), ez dago motiborik ezeren beldur izateko. Ez dago presente eternoa besterik, eta hori berbera da urtebeterekin, hogeirekin ala ehunekin. Datorrena onartu (lo que viene conviene) eta momentu bakoitzari atentzio osoa eskainiz bizitzea da sekretua. Une bakoitzak eta adin bakoitzak beren xarma dute.

Bai Horixe, DV 170316

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Bakea eta damua

Aspalditik sentitzen nuen deia, eta esan nionean bakearen eta damuaren gainean eta gorrotoa eta barkamenari buruz eskribitu behar nuela, «eorri’re ez ao pakezale, moteil; zertan sartze aiz saltsa oitan?», esan zidan gertuko batek. Ni horrelakoxea izaki! Eta izaerak hilobian akabera! Behin, apaiz biri, biak ere oso ezagunak, hauxe bota nien: «Zuek duzuen izen eta karismarekin, zerbait esan beharko zenukete biolentziaren aurka eta bake-prozesuaren alde». Nire iritzirako, gai horretan isilegiak ziren, nahiz eta badakidan indarkeriaren kontrario amorratuak zirela. Dena den, niri, sarritan, kontzientziak eskatzen dit mintzatzeko, eta gehienetan obeditu egiten diot, nahiz eta bestelako gomendioak maiz jasotzen ditudan.

Badira, dezente gainera, diotenak bakea lortua dagoela azkeneko tiroa entzun zenetik (ia-ia zazpi urte). Orain ez omen da ezer egin behar; bakar-bakarrik: “argitzeko dauden kasuak argitu, armak entregatu, egindako kalteagatik barkamena eskatu eta tribunalek ezarritako kondenak bete”.

Hortaz, biolentzia mota hori gelditu denetik ez da ezer aldatu. Baina mundu osoak daki ez dela horrela. Askoz hobeto, lasaiago, bizi gara tiroak isildu zirenetik; eta hori biktima potentzialak beste batzuk zirelarik. Baina, sufritu, asko sufritu dugu, beste batzuei gertatzen zitzaiena ikusirik, biktimekiko enpatia minimuma, edo gehixeago, ez baitzaigu sekula falta izan. Bestalde, ahaztu gabe, esan dezadan hau ere: giza eskubide guztiak hartzen ditugu aintzat eta gogoan.

Gu lasaiago bagaude, zer esan eskoltarekin ibili behar izan dutenei buruz? Bakarren batek kontatu du bere esperientzia; oker ez banago, egunkari honetan bertan. Horregatik ni, behintzat, harritu egiten naiz gobernuak erabaki politikoren bat edo beste hartu ez izanaz; besterik ezean, hurbilketak-edo…

Orain gorrotoaz eta barkamenaz hitz egin behar dugu. Nik dakidala, gorrotoa sentimendua da, eta batzuentzat saihestezina, jakin arren horrek gorrotatuari baino kalte handiagoa egiten diola gorrotatzaileari. Harritzen nauena da, hiritar moduan, zentzu komunaren harira, ‘gorroto-delitua’ kode penalean nola sar litekeen. Gorrotoa bera, sentimendu hori, delitua al da? Delitua izateko ez al du beti tartean norbaiten kontrako ekintzaren batek egon behar?

Barkamena eskatzea ere antzekoa. Kalte egin izanaren sentimenduaren ondorioa da barkamena eskatzea. Ordea esplizitatu beharrekoa al da? Armak utzi badituzte, horrek berak erakusten du damurik aski; batzuena ‘atriziozkoa’ izango da, baina zergatik ez ‘kontriziozkoren’ batzuk ere?

Bai Horixe, DV: 170309

Publicado en General Castellano | Etiquetado | Deja un comentario

Ispiluaren jokoa

Zenbat aldiz begiratu ote dugu ispiluan bizitzan zehar! Noiz hasi ote ginen begiratzen! Kontzientziarekin lotua dago ispilua. Haurrak bere burua ispiluan lehenengo aldiz ezagutzen duenean jaiotzen omen da kontzientzia. Iristen da momentua, ezen ohartzen den haurra, aurreko ispiluan ikusten duena bera dela; horiek bere begiak direla, bere bekokia, sudurra, belarriak, bere hortzak, ahoa… Jakin-minez betea nago gure Alatzek nola erreakzionatuko ote duen egun horretara iristean. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

JARDINA

Gure jardina txikia da. Hirurogei metro burutik. Baina metroak ez dira oztopo landare bariatu dezente edukitzeko. Iturria da jardinean sartu eta atentzioa ematen duen lehenengo gauza. Mangera luzea daukat hari itsatsia, jardinaren ertz batetik bestera erraz iristen dena. Muturrean grifo urdina du. Presio handian ateratzen da ura. Minutuan 20 litro aise emango ditu. Neguan lan gutxi eragiten diot: teilatu azpian geratzen diren pinuak bakarrik ureztatzen ditut. Udan beste kontu bat da: egunero izaten du zeregina, atariko landareak ere, etxean barrena mangera pasatuta, horrekin erregadiatzen baititut. Azertu handia izan zen jardinean ura ipintzea. Eskuz erregadiatu behar izanez gero, noizko amaitu! Ez dut pentsatu ere egin nahi.

Etxetik irten eta bost mailako eskailera jaitsi behar da, jardinean kokatzeko. Eskaileretan bi ezpel-landare daude, Iruñeatik ekarriak, borobilean soilduak, loreontzi banatan ipiniak. Dotorezia aparta ematen diote zona horri. Ezpela landare eskertsua da. Ez du zainketa berezirik behar, ur apur bat eman behar  udan, eta asko irauten du. Gure horiek urteak daramatzate loretokiko eskaileretan, eta oraindik irauteko itxuran daude. Intsektu askoren babesa dira. Ura botatzen diedanean, denak kanpora ateratzen dira, horregatik dakit. Pentsatzen dut berriro itzuliko direla, ez dut, behintzat, nabaritu fauna hori gutxitu denik. Erleak ere bezeroak dira. Poz ematen dit gure ezpeletatik sortutako eztia hor nonbait izateak, eta norbaitek dastatzeak.

Aurten izotz gogorrak egin ditu. Limoi-arbolari erasan diote gehien. Bidean zetozkion aleak, adarretatik lurrera erori dira, hostoak zimeldu eta kiribildurik dauzka. Badirudi nahiko barrura sartua zaiola negu gaiztoaren ondorioa. Kendu egin beharko dugu, pena ematen badigu ere. Jardinean zimur eta zimel egoteko, hobeto dago beste nonbait, lotsatuko ez den tokiren batean.

Olibondoak ondo egin dio aurre izotzari, gaineko oliba beltzak zimurtu bazaizkio ere. Baina izotzarena baino gehiago denborarena izango da. Adar eta hostoetan ez du aitzakiarik, berde-berde ikusten zaizkio. Ez da handia. Ontziak, egurrezko loreontzi borobila, 60 bat zentimetroko diametroarekin, ez dio uzten hazten. Baina hain dago polit, eder eta sano… ez goaz ezer egitera, ondotxo dago dagoen bezala.

Orain (otsail-hondarrean gaude), ez dago udako begonia eta geranioen arrastorik. Begoniak nahitaez aldatu behar dira, baina geranioek ere ez dute agoantatu negu beltza. Horien loreontziak hutsik daude, hobeto esan lurrez beterik, udaberriaren zain, berriro loreak hartu eta hazteko. Denboraldi berriarekin, lore berriak.

Mota bat baino gehiagoko pinuak dauzkagu, batzuk loreontzi handietan; bata lurrean zuzenean sartuta. Bat edo beste idortuak barrendik, nahiz eta kanpo aldetik itxurari eutsi. Salbatu direnak ederrak daude, eta udaberriak emango die dotoretu ederra, aurreko urteetakoa errepikatzen baldin bada. Lurretik zuzenean elikatzen dena, nahiz eta horri ere ura eman, guztiz lerden dago, hazi eta hazi, eta tantai bihurtzeko bidean doa, bizilagunarentzat oztopo ez bada, haren etxeko teilatu ertzera ia-ia iritsian baitago. Lastima litzateke kendu beharra. Bota beharrean aurkitzen bagara, nik ez diot, behintzat, zerra erantsiko. Besteren batek egin beharko du lan hori.

Gorostia da momentu honetan dagoen landarerik deigarriena. Hosto tenteak, puntan arantzadun. Bestek baino hobeto eutsi die neguko enbatei. Indartsu dago, kimu berriak goraka. Ale gorriak dauzka bolumen osoan erregularki kotatuak, estetikari garrantzia emanez. Txoriek oraingoz ez diote eraso. Eskertzen diet bere gainean pausatze hutsarekin konformatzea, jatea ere libre duten arren. Ez dago gauza ederragorik txoria arbola gainean kantari baino.

Badira lorategia baratze bihur dezadan gomendatzen didatenak, lurrari etekin hobea ateratzeko. Baina, niretzat, probetxurik handiena horrelaxe dauka. Ez dago kontenplazio-gai izateak adina balio duen ezer. Baretzeak sabela betetzen du, jardinak espiritua. Espiritualitatearen sinbolo dira jardinak.

Publicado en 1 Narrazioa | Etiquetado | Deja un comentario