Botoa, emango dut

Aurrekoan, Pedro Sanchezen prentsaurreko osoa irentsi nuen, bai bainekien  hauteskundeak iragarriko zituela. Behar nuen motibazio puska bat, bozketan parte har dezadan, politikarekin eszeptiko samar nabil-eta azken boladan. On egin dit Sánchezen prentsaurrekoa entzuteak. Eta postaz emango badut ere, emango dut botoa; ez dut esan nahi hari emango diodanik.

Bestalde, pozik nago: kanpainari ez diot jarraituko, ez naizelako ohiko tokian izango; hori bai, aurre-kanpaina luze hau soportatu beharko dudan. Ez du izango baztertzeko modurik. Dagoeneko hasi dira “hiru mosketariak” ezkerraldean mugitzen den guztiari disparatzen, eskuinaldea eurentzat gordeta. Sánchez izango da diana nagusia, hau da, “Espainia Kataluniako independentistei saldu diena”. Hain zuzen, eskuinak Kataluniako egoera, edo Katalunian omen dagoen egoera Sánchezen erruz, hartuko du kanpainaren ardaztzat. Lehenengo neurria jadanik hartua dago: gobernura iritsi bezain laster, 155. artikulua aplikatuko dute modu iraunkorrean. Auskalo horrek zer esan nahi duen! Seguir leyendo

Anuncios
Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

ONBERATASUNA GARA  

«Trata itzazue besteak zeuok tratatuak izatea nahiko zenuketen moduan …».

Lk 6,27-38
VII. Igandea Denbora Arrunta, 190224

Jesusen hitzek ‘urrezko araua’ gogorarazten digute —hain zuzen, tradizio espiritual guztietan ageri dena—: «Trata itzazue besteak zeuok tratatuak izatea nahiko zenuketen moduan…»

Ez da inperatibo moraletik datorren araua, zer garen konprenitzetik baizik: bakar-bakarrik trata dezaket bestea neure burua bezala, baldin eta konprenitzen badut bestea ez dela nigandik urrun dagoen norbait —nahiz eta fisikoki urrun egon— eta izaki guztiak bat garela eta bestearen zoria nirea dela eta bestearen oinazea neure oinazea dela konprenitzen dudanean. Seguir leyendo

Publicado en 1 Igandeko ebanjelioa | Etiquetado | Deja un comentario

ZORIONA ETA POBREZIA

«Zorionekoak zuek, gorrotatzen zaituztelako, baztertzen zaituztelako, iraintzen zaituztelako …».

Lk 6,17.20-26
VI. Igandea Denbora Arrunta, 190217

Zoriontsu deitzen die Jesusek behartsu, gose eta pertsegituak diren dizipuluei, egoera hori aldatuko baita. Aldiz, gogor hitz egiten die orain aberats, famaren jabe edo txaloka hartuak direnei, eta profeta faltsuekin parekatzen ditu.

Tradizio biblikoan, profeta faltsuak bere interes partikularren atzetik dabiltzanak dira; horiengan ez dago egiarik, beren xedea da entzuten dietenak kontentu uztea, dela erregea edo dela herri sotila, aitormena eta era guztietako prebendak lortzeko. Ulergarria da, fidelak direlako pertsegituak sentitzen direnentzat, profeta faltsuaren figura higuingarria izatea.

Zoriontasunen mezua partziala da: pobreen eta sufritzen dutenen alde jartzen den Jainkoa erakusten digute. Beste kontu bat da, eguneroko bizitzan, ez dirudiela horrela denik. Agian, horregatik proiektatu izan da zoriona edo bozkarioa beste munduan, heriotzaren ostean. Ezbairik gabe, zoriona errekonpentsa klabean ipintzeak irteerarik gabeko zirimolan sartzen zaitu. Literalki irakurri beharko balitz, irakurleak laster galdetuko luke Jainkoak zergatik ez dion momentuan ekiten eta agintzen duen zoriontasuna ematen.  Seguir leyendo

Publicado en 1 Igandeko ebanjelioa | Etiquetado | Deja un comentario

Tanatorioa herriaren elkargune

Joan den ostegunean, tanatorioko eguna izan genuen, Migel Etxeberria koinatuaren inguruan.  Egunaren joanean irudi asko geratzen da buruan, nahiz eta denbora puska bat behar den joaten diren familiakoak eta ezagunak agurtzen.

Migeli familiakoek eskelan ipini zioten poematxo parafraseatu hau gogoratu nahi nuke lehenik:

Pendizeko segari,
lurrean nekazari,
burdin haria iruten
bere lanean irauten
gaztetan  ikasia.

Langile porrokatua zen. Baserritarra, ez izatez bakarrik, baita bokazioz ere. Fabrikan erreleboa amaitu eta hutsik egin gabe joaten zen Ariola jaiotetxera, ia-ia azkenera arte. Hango ardi, behi, behor eta gainerakoak gobernatzera, gauza izan zen arte, eta gero kontenplatzera. Baserrirako bokazioa ondorengoei ere transmititu die Migelek.

Tanatorioan ordu batzuk igarotzen badituzu era askotako jendea ikusiko duzu: zaharrak, helduak, gazteak, gizonezkoak, emakumezkoa, herritarrak, gaztetako lagunak, fabrikako lagunak, ofizio batekoak eta bestekoak… Denak, zeinezkorik gabe, Migeli azken agurra ematen. Jende plurala ikusi nahi baduzu, joan tanatoriora edo hileta-elizkizunera.

Eskelak bazuen bigarren poematxo bat (Leterena parafraseaturik):

Non hago, zein larretan,
Ariolako artzaina,
Kizkitza aldetik gora,
Betikoaren ondora,
ametsetan joan haizena?

Eta seguru nago hara joan zen jende guztiak izango zuela bere abestia Migelentzat. Edo abestia ez bada, beste zerbait. Izan ere, desberdin pentsatzen dutenen eta desberdin sinesten dutenen elkargunea ere bada tanatorioa.

Bizitzan bakoitza bere aldetik, oso bere aldetik, ibiltzen gara, gremiotan edo konpartimendu estankoetan banaturik bezala: futbolak elkartuko ditu batzuk, beste batzuk ziklismoak, hurrengoak politikak… Horrela, talde bat bizi daiteke bere aldetik, beste talde batekin inolako harremanik gabe.

Nik aurkitu nahi nuke, zatiketa guztien gainetik, denok herri moduan elkartzen gaituen elementu katalizatzaile bat. Esate baterako, nork ukatuko dit, Bilbon, Atletic katalizatzaile izugarria dela? Ideologia guztien gainetik Katedralean bilbotar guztiak batzen dituen ‘erlijioa’ deituko nioke nik.

Batzuen iritziz, hipermerkatua da gaur egun dena. Hipermerkatua da herriko plaza,  eliza, azoka, taberna, erromeria, liburutegi, harategi, arrandegi eta nahi dituzuen ‘tegi’ guztiak. Beraz, hipermerkatuan dago herria. Baina nire intuizioak eta senak esaten didate tanatorioa dela, egun, ‘benetako herria’ elkartzen den tokia.

Bai Horixe, DV: 190214

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Jon Lopategi: frankismoaren kontrako ikonoa

«Bertsozko mezularia» deitzen dio Luis Baraiazarrak. Ziur ez nago zer esan nahi duen, baina hartzen diot tinua. Gehiago ere badio: «Jon Lopategiren garaian,  seminarioetan edo erlijiosoen ikastetxeetan izan ezik, nekez lortu eiken eskola handirk inork. Beraz bertsolari gehienak eskola bakoak ziran edo eskola gutxikoak. Jon Lopategi sakramentinoetan egon zen, teologiako lehen kurtsoa amaitu arte, Horri esker heziera ona jaso eban, heziera humanistiko eta klasikoa, filosofia… Latina ondo ikasi eban. Gerora ikasten jarraitu izan dau, bere gogoz batzuetan eta bere lanak halan eskatuta beste batzuetan. Esate baterako, 1989an, Euskal Herriko txapela lortu eban urtean, maisu-titulua atera eban».

Ez daukagu inork esan beharrik Lopategi bertsolari handia izan dela, geuk frogatu ahal izan dugu, hirurogeita hamarreko hamarkadan, euskal mugimendu itxaropentsu haren barnean kantatu zituen bertso konprometitu eta ideologizatu haiek hausnartzean. Zaldibiari ‘bertsoaren katedrala’ deitzen Zion: urte batean, sei aldiz izan omen zen.

Hirurogeiko hamarkadan hasi zen Jon Lopategi bertsolaritzan norbait bazela erakusten. «’Udaberririk goza ez duen bertsolaria naizela’ kantatu eban Santa Luzi egin batez Zumarragan, umetako gorabehera batzuk direla medio. Baina bertsolaritzaren udaberriari asko lagundu zion Jon Lopategik».

Denok dakigu Lopategi Tolosako Sakramentinoen komentuan egon zela, karrera dezente aurreratu arte gainera. Behin, Urnietan, galdetu zioten bertsolari non egin zen, eta esango du «lehen pausuak eman nituen Tolosako komentuan» Eta «Muxikan bertan eman nituen neure bigarren pausuak». Lopategi kolpean azaldu zen, eta, Gipuzkoa aldean behintzat, sorpresa handia izan zen. Behin lehenengo urratsak emanda gero auskalo zenbat bider kantatu zuen Gipuzkoan.

Lopategi Azpillagaren laguna izan bertso-uztarrian. Azpillaga berak esango digu hori egokien. 1987 omenaldian kantatua da hurrengo bertsoa:

Ta Lopategi Lagun zaharra ere
aitatzea komeni zan,
garai batean uztarri baten
berakin ibili nintzan.
Polizia ta guardi zibilak
gure atzetik zebiltzan.
Bertsoa gendun gure armatzat
gerra edo gudaritzan,
poz bat badaukak: egin genduna
ez zala alperrik izan.

Nik uste, 1962az geroz irten den Txapelketa Nagusi guztietan izan dela finalista, eta 1989an txapeldun atera zen, aurretik pare bat aldiz txapeldunorde izanda. Bizkaiko txapeldun ere izana; hiru bider lortu zuen hori: 1962, 1964 eta 1966an.

Jon Lopategi Lauzirika Muxikako Aldauri baserrian jaio zen, 1934an. Heriotzaren deia Gernikan jaso du, hortxe bizi baitzen Amaia Urrutiarekin ezkondua dago . Semea eta alaba ditu. Semea ere, nahiz eta orain bertsolaritzari utzita egon, gutxienez Txapelketa Nagusiko bi finaletan izan da.

Bertsolari sakona, modernoa eta zorrotza da. Berak sartu ditu bertsolaritzan lehen hainbeste erabiltzen ziren hitzak, kondukta, debatea, debuta, prelado, eskomulgatu eta abar. Abertzale sutsua. Francoren diktadura garaian, mezu jakina zeukan Lopategik, batez ere gazteentzat: mezu politiko, sozial eta euskararekiko konpromisoduna. Hainbatetan esan dugun eran, Azpillaga zuen beti ondoan, eskudero lanetan. Publiko berria sarri erakarriko dute bertso-mundura, batez ere mezua gogoko duena. Nik uste, horietako sail handi bat betiko egin zela bertsozale. Beraz, behin eta berriz esan dugun eran, aldi oso inportantea, bai mezu eta bai denbora aldetik, Azpillaga eta Lopategik.  Hitz berriak bai, baina, errimakerian erori gabe –nahiz eta ikusi dugun saioa berean 15 monosilabo erabiltzen–, errima zuzena gustatzen zitzaion, errazkeriara jo gabe.

Bestalde, Juanito Dorronsororen esanetan dozena erdi bat doinu berri ere plazaratu ditu Lopategik. Hauek dira nik Lopategiri entzun nion lehenengo bertsoaren azken bi puntuak:

Ezagutzen dot herri honetan
maitatutzen dotan dama,
baina ni pobre aurkitzen naz ta
aberats batek darama.

Txunditurik utzi ninduen,m eta geroztik ez nuen onik izan hura bertsotan topatu arte. Geroago, ‘Azpillaga eta Lopategi non, gu han’ ibili ohi ginen. Esplikazio handirik behar ez duen bertsoarekin amaituko dugu:

Aita Santu bat Erroman bada
beste bat Madrillen dago,
aldareetara jaso nahi dute
santuak baino gorago;
paliopean hor darabilte
kardenal eta prelado;
erlijioa hoiena bada
ni eskomulgatuta nago.

Publicado en 1 Bertsoa | Etiquetado | Deja un comentario

Irakurtzeko zaletasuna

Batzuek irribarre ironiko eta esanguratsuaz begiratzen didate, tokirik ezohikoenetan irakurtzen ikusten nautelako: Larraizko ermitaren ondoan, etxe aurreko parkean, herriko plazan, geltokian trenaren zain nagoela, tabernan… Askotan iruditzen zait “hau zoratu al da, ala?” esaten dutela ahopeka. ‘Piropo’ hori botatzen didate, segur aski, José Antonio Marinaren ‘La magia de leer’ irakurri ez dutelako.

Honela hasten da: “Magia bitan banatzen dutenak (zuria eta beltza) erratuta daude. Magiarik ahaltsuena, ezbairik gabe, beltza zuriaren gainean ezartzean sortzen da”. Esan genezake, aipatu dudan autoreari jarraikirik, errealitatea ezagutzeko modurik ohikoena irakurtzea dela. Zientifikoen arabera, Natura osoa liburu handia bat da, nahi duenak irakur dezan, eta ondorioak atera ditzan. Bada teologorik honako hau dioena: “Errealitate osoa Jainkoak bere eskuaz eskribituriko poema da”. Beraz, merezi du irakurtzea, berdin dio naturan edo liburuetan. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Zein tokitatik bizi dut neure burua?

«Gaurtik aurrera giza arrantzalea izango zara»

Lk 5, 1-11
V. Igandea Denbora Arrunta, 190210


Guregana iritsi den testuak bokazio-kontaera bat aurkezten digu, mirari baten kontaeraren marko barruan. Sinbolikoki irakurririk, katekesi eklesiologiko sakona da, eta, batez ere, kristologikoa.

Genero literario mota bat da bokazio-kontaera; ebanjelioan ildo beretik jarraitzen du: Jesusek dei egitean beroiek dena utzi eta jarraitu egiten diote. Bestalde, mirari kontaeran inportantea da honen seinale moduan hautematea: Jainkoaren ekinbidea Jesusengan; horrek osasuna. askapena eta bizia adierazi nahi ditu.

Komunitate-sinboloa da ontzia –Gero, Pedroren ontzia esango da Elizagatik– eta lan apostoliko pastorala adierazi nahi du arrantzak. Dena egiara ekartzea ulertzen zen, egia hori, noski, komunitatearen sinestearekin identifikatua zegoen.

Elizak konpromisoa hartu duen langintza horretan –horregatik deritzo katekesi eklesiologikoa–, nekeak eta etsipenak dizipuluak zeharo makurrarazi dituzte, gau osoan lanean jardun ezer lortu ez dutelarik. Alabaina, Jesusen izenean jardutean, emaitza onak espektatiba guztiak gainditzen ditu, eta Simon harritu egitean, hauspen jarri eta Jesus gurtzeraino. Hauxe da katekesi eklesiologikoaren nukleoa: Jesusen izenean jarduten dugunean, lanaren emaitza ona ziurtatua dago beti.

Hori da sinestedun jarreratik egingo genukeen irakurketa, klabe teistan, Jesusengan Jainkoaren Seme (banandu) moduan sinetsirik, eta Jesus hori salbatzaile aitortzen dugu. Mapa horretan, noski, sinestea identifikatzen dugu egiarekin; hori dela eta, langintza apostolikoa, praktikan, proselitismo bilakatzen da, gizadi osoa errebelatu zaigun egiara ekartzeko.

Hala eta guztiz, irakurketa horrek gero eta disonantzia handiagoak dauzka errealitatea irakurtzeko guk dugun  moduarekin. Ez bakarrik jainko separatuaren ideiaren kuestionamenduarekiko, baita egia ulertzeko moduarekiko ere. Ez da harritzeko, beraz, beste irakurketa bat bidea egite aritzea. Beste irakurketa bat: ez-erlijiosoa, baizik espirituala, klabe ez-dualetik. Nire ustez, klabe hori egokiagoa da gure konprenitzeko eratik.

Ikusmolde berri horretatik, Jesus ez da izaki separatu, ezta kanpotik etorritako salbatzailea ere, baizik eta zer garen ikusi eta sakontasunean bizi izan duen gizon jakituna. Guztiok gara Jesus dena –identitate bera eta bakarra konpartitzen dugu–, eta bera dugu ispilu non islaturik ikusten baitugun geure burua; haren hitza, hitz jakintsu oro den eran, koprentsioan hazi egiten gaitu, garena biziarazi ere bai. Seguir leyendo

Publicado en 1 Igandeko ebanjelioa | Etiquetado | Deja un comentario