ERRUA

Enrique Martínez Lozano, Aranzazu 2018/10/5, 6, 7

1.- Erruaren genesia.

Batzuetan pertsonak erru-sentimendua[1] du, eta ez da kontziente, ez da ohartzen. Horrek esan nahi du ezkutuan dagoela, oso erreprimitua. Baina badira sintoma batzuk, gure barrenean erru-sentimendua dagoela ohartzeko; adibidez, egonezina nabaritzen dugun guztian errua dabil gure baitan. Erruak elikatzen du egonezina, luzarazi egiten du. Geure buruari asko exijitzen diogunean, edo perfekzionismora jotzen dugunean, errua nozitzen ari garen seinale. Perfekzionismoa ez da erruaren beste aldea baino, beti bata bestearen ondoan dabiltza. Errua den tokian, han izango da perfekzionismoa eta alderantziz ere bai: perfekzionismoa dabilen tokian, errua.

Perfekzionismoa eta errua elkarrekin agertzeko motiboa oso sinplea da: haurrak, zerbaiten gainean errudun sentitzen bada, pentsatzen du bizitzen jarraitzeko eta aitortua izateko modu bakarra dela ingurukoek nahi dutena egitea, perfektua dela erakutsi nahian hasten da, dena ongi egiten duela azaldu nahi du, beti ongi gelditu nahi du, eta izugarri exijitzen dio bere buruari.

Bada beste sintomarik ere: besteak errudun bihurtzeko joera. Horrek esan nahi du ‘niregan’ errua dagoela, zeren bere burua errudun ikusten ez duen inork ez du erruntzat jotzen beste inor. Batzuetan gertatzen dira gauza bitxiak: badira pertsonak nahi dutena egiten dutela aitortzen dutenak, eta ez direla ezertaz errudun sentitzen diotenak, baina toki ilunen batean hor dute ezkutaturik errudun-sentimendua, nahiz eta eurak ez ohartu.

Erruak bi maila ditu: kolektiboa eta indibiduala (filogenesia eta ontogenesia). Bada mito bat gure kulturan, Paradisu Galduaren mitoa. Erruaren jaiotzaz mintzatzen zaigu mito hori.     Nola sortzen da errua lehenengo gizakiengan? Gizakiak ohartu ziren bizia korapilatsua zela: mina sentitzen zuten, Bibliako mitoak dioen eran, kopetako izerdiaz irabazi behar zen eguneroko ogia, haurrak izateko mina nozituko zuten, eta orduan pentsamendu honek asaldatu zituen: “Zerbait egin dugu gaizki Paradisu Galduan”.

Maisu Eckhart-ek zioen jatorrizko bekatua ez zela beste ezer, ezjakintasun-bekatua baizik; ez zela bekatua, ezjakintasun-arazoa baizik. Zertan zetzan ezjakintasuna? Zer garen ahaztu eta ez garena sinesten hasi ginenean ekin genion errudun sentitzeari.

Errua gogamenarekin batera sortu zen: errua eta gogamena egun berean jaio ziren. Gogamena dagoen tokian errua beti presente dago. Gogamena sortzen denean eta “Nor naiz ni” galdetu, orduantxe sortzen da ni separatuaren kontzientzia, eta ni separatuaren kontzientzia dagoenean, ezbairik gabe, bakardadea dago, beldurra dago, antsietatea dago, eta horiek gogamenaren eta egoaren lagun saihestezinak dira.

Bakardade-, beldur- eta antsietate-sentimendua eragiten duen ezinegon hori da giza espezieari, kolektiboki, esanarazten diona: “zerbait gaizki egin dugu, baina zer da gaizki egin dugun hori? Hemen sortzen dira mitoak. Mitoak ez dira gizakiaren galderei, kontzientzia mitikoaren klabetik, erantzuna emateko jakituria baino. Hau dio Mitoaren erantzunak: “Jainkoari ez diozu obeditu eta jainko horrek zigortu egin zaitu”.

Hasiera-hasieratik doaz bata bestearekin errua eta zigorra. Esan bezala, Jainkoaren agindu bat desobeditu dugu. Hainbat agindu diferentez mintzo dira mitoak. Eta Bibliako mitoan bada datu esanguratsu bat sinbologiari dagokionez, ongiaren eta gaizkiaren zientziaren arbola.  Zer esan nahi du ongia eta gaizkiaren zientziaren arbolak klabe mitikoan? Esan nahi du gogamenarekin batera sortu dela dualtasuna. Gogamena da zer den on eta zer txar esaten duena. Gogamena da errealitatea zatitzen duena. Zatiketa horretatik dator dualtasuna, eta gogamenarekin sortzen da errua, zeren atrapaturik gaude garen eta izan nahi dugunaren artean, on bezala etiketatzen dugunaren eta txar bezala etiketatzen dugunaren artean. Eta gogamenarekin sortzen bada errua, gogamenarekin sortu zen egoa. Beraz, errua gogamena jaio zen egun berean jaio zen. Auto-kontzientzia, egoa eta dualtasuna pack berean etorri ziren.

Sufritzea aski da, errudun sentitzeko; sufritu edo separatu sentitu. Beste era batean esanda, gainerako osotasunetik separatua naizela edo ni definitzen nauena nire gorputzaren barruan dagoena dela pentsatzea aski da horretarako, ohartu barik bat naizela den Ororekin’.

Beraz, arrazoi zuen maisu Eckhart-ek: ezjakintasun kontua da dena. Ez zen izan inolako erruduntasunik, ez zen izan inolako ‘jatorriko bekaturik’, nahiz eta mitoak, dena hitzez hitz harturik, hori sinetsarazi zigun. Hau gertatu zen: ez ginenarekin identifikatu ginen, hori izan zen erruaren hasiera, kolektiboki.

Eta maila indibidualean nola sortu zen errua? Psikologoek, batik bat freudiarrek, diote erru-sentimendua haur orok esperimentatzen duela. Horregatik, psikoanalisten hitzetan, errua da emoziorik sakonena eta, aldi berean, ukatuen eta erreprimituen dagoena. Zerekin uztartzen dute errua, maila indibidualean? Funtsean erlazio afektiboekin lotua dago, lehenik amarekiko erlazioarekin eta, ondoren, aitarenarekin. Haurrarentzat erlazio horiek anbibalenteak dira: haurrak ama adoratu egiten du bularra eskaintzen dionean, eta gorrotatu kentzen dionean: frustrazioa. Gero aitarekin, prozesu edipikoa tarteko, antzeko gauza gertatzen zaio. Haurra jabetzen denean bere anbibalentzia afektiboaz, maitatu eta gorrotatu egiten duela aldi berean, automatikoki errudun sentitzen da.

Hortaz, psikoanalisten arabera, erru-sentimendua haurrak, ama zein aitarekiko, sentitzen duen anbibalentzia afektibo horretan egongo litzateke. Baina ez hori bakarrik: haurrak esperimentatzen duen egonezinari lotua dago errua. Egonezinarekin sortzen da ideia edo pentsaera hau berez pentsaera okerra bada ere: zerbait gaizki egin dut, ez naiz ongi portatu. Horrela hasten da haurra sinesten aldrebesa dela, gaiztoa dela, akatsez josia dagoela, bekatari dela (erlijioan), zikin eta narras… Termino aski baliokideak dira.

[1] Geroago argitzen du: “Beraz, errua sineskizuna da, sineskizun okerra, ekibokatua; ideia bat, produktu mental okerra. Errua ez da sentimendua. Errua formula daiteke honela: zu ez zara behar bezalakoa. Guztiz mezu mentala da”.

Paradisu Galdua aipatu dut lehen. Mito horretatik iritsi zen kristau tradizioan (ez judutarrenean) jatorrizko bekatua. Badakizue zer-nolako pisua izan duen horrek kontzientzia kolektiboan. Zeren jaiotze hutsagatik ‘bekatari’ ginen. Begira zer gertatu zen Elizan: uste zen, haurra jaio eta bataiatu gabe hiltzen bazen, ezin zuela Jainkoa ikusi. Linboa asmatu zen ume horrentzat. ‘Lau’ egun besterik ez da kendu dutela, eta ez dakit nora joango ziren hango haurrak. Ez al da ikaragarria hori dena? Atropomorfismo itzela, eta erruan sinesteak dena benenatu zuen. Zera da, alegia, amak edo aitak bere haurrari hau esango balio bezala: “ez zaitut begi onez ikusten, garbi zaitzatela”.  Edo Jainkoak hau esango balu bezala: “ez zaitut ikusi ere egin nahi, jaiotzatik dakarzun errua, mantxa, kendu arte. Horrela ulertzen zen jatorrizko bekatua.

Errua, bestalde, lotsarekin lotua. Lotsa toxikoa aipatzen dute psikologoek; lotsak pertsonaren bizipen oro kutsatzen du. Psikologoek diote lotsa ez dela ageriko errua baizik: begietatik sartzen zaigun erruari deitzen diogu lotsa. Haurrak zein helduak, bere aurpegiaz, gorputzaz, bere irudiaz… lotsatzen denean, erruduntasuna sentitzen dihardu. Gaizki egindakotzat, okertzat… jotzen du bere burua.  Behar nukeen bezalakoa ez naizela esaten ari naiz neure buruari, nigan badela zerbait gustura begira ez dakiokeena, baditudala errefusatua izateko motiboak, edo edozein garaitan baztertuko nauten beldur naiz, horregatik nire alternatiba bakarra ezkutatzea da, gordetzea.  Esate baterako, anorexia eta beste herabetasun garaiko beste gaixotasun mota batzuk lotsa-erruekin erlazionatuak daude.

Lehen esan dudan eran, errua beti perfekzionismoarekin edo exijentziarekin elkartua dago. Bestetik, bada beste elkarketa bat oso berezia, gauzak are gehiago konplikatzen dituena: erruaren eta boterearen lotura. Botereak, berdin dio edozein botere mota dela ere, etengabe, pertsona errudun bihurtzera jotzen du, gero errazago menderatzeko. Mendebaldeko erlijioan gertatu dena begiratu besterik ez dago, bekatu mortal, infernu eta abarrekin, kontzientzia itotzeraino. Eta zertarako atrapatu tamaina horretan kontzientzia? Errazago menderatzeko. Pertsona bat errudun sentitzea lortzen denean, pertsona horrekin nahi den guztia egiten da. Zeren hain da handia erru-sentimendua, edozer egiteko prest dago, atzapar horretatik libratzearren.

Aurrekoan irakurri nuen elkarrizketa batean. nerabe batzuek autolesioak adikzio moduan bizi zituztela, droga balitz bezala. Elkarrizketatuak zioen autolesioak libratu egiten zituela errutik. Ikaragarria da. Gauza bera da haur batek buruaz hormaren kontra jotzea. Horma jotzean sentitzen duen oinazeak arindu egiten dio, bere inkontzientean, erru-sentimendua: neure burua zigortu dut, orduan logikoa da errua arintzea. Noraino irits litekeen errudun sentitzen den pertsona!

Botere erlijiosoa esan dut, baina botere politikoa ez da atzera geratzen. Edozein talde-botere berdina da. Baita aita eta amarena ere. Amak haurrari esaten dionean: “Ongi portatzen ez bazara, amak ez zaitu maiteko”, errura bultzatzen ari da, intentzio onez bada ere. Boterea eta erruaren arteko aliantzak finak bezain arriskutsuak dira.

 2.- Erruaren ondorioak.

Zein dira erruaren ondorioak? Hiru maila bereiz daitezke:

  1. a) ez-duintasun- eta lotsa-sentimendua. Alde batera, gehiago da definizioa, ondorioa baino. “Ez naiz duin, ez naiz balios, ez naiz egokia”, eta lotsatu egiten da, zerbait ezkutatu beharrean sentitzen da. Horrek, ezbairik gabe, lur-jotzea dakar. Pertsona bat ez daiteke ibili buruzut, begiak irekita, gorputza libre duela, gainean egundoko harlauza duela: erruaren pisu eskerga. Gizakiaren lur-jotze orotan, aldez edo moldez, errua da protagonista,
  2. b) bestetik, zigor-beldurrarekin lotuta dago errua. Paradisu Galduaren mitoan (hitzez hitz leitzen ez direnean daukate edertasun bat…), sagarra jan zutenean, erruaren beste irudi bat. Biluzik zeudela ohartu ziren, eta Jainkoa zetorrela jabetu zirenean, ezkutatu egin ziren. Sagarra jan aurretik ere bazekiten larrugorrian zeudela, baina ordura arte ez ziren lotsatu: lotsa erruarekin batera sortua da. Zerbait txarra egin dugula uste dugunean, lotsatu eta ezkutatu egiten gara. Adam eta Eva han ibiltzen ziren lorategian paseatzen, baina sagarra jan zutenean, akabo paseoak: ezkutatu egin behar.

Esan dugunez, errua dagoen tokian zigorra dago, gure inkontzienteak oreka, homeostasia, behar baitu. Bai maila kontzientean eta bai inkontzientean, desorekek aztoratu egiten gaituzte, eta oreka hautsi egiten da erru-sentimendua agertzen denean. Nola itzultzen da orekara? “Erruduna naiz, oreka hautsi dut, beraz zigortu eta orekara itzuliko naiz.”  Batzuetan eskertu egingo dut besteek ematen didaten zigorra, horrek arindu egiten baitu, eta orera berreskurarazi. Zigorrak izan litezke isil eta sibilinoenak. Badira zigor nahasgarriagoak ere. Esate baterako, somatizazio bat, gaixotasun bat, izan litezke, inoiz, auto-zigorra. Baina ez zait gustatzen jeneralizatzea; hori izan daiteke injustua eta izan daiteke errua sentiarazteko modua. Dena den, badirudi gorputza zigortuz lortu nahi dugula, sarritan, oreka, horretan oker bagaude ere,

  1. c) Hirugarren ondorioak zeharo deskonektatzen gaitu gure benetako identitatetik, eta hori bai dela latza. Aurreko biak psikologia mailakoak ziren, hau maila espiritualean mugitzen da. Ez da lotsaturik sentitzea bakarrik, ez da perfekzionista izatea soilik, ez da hutsik neure burua zigortzeko joera izatea; hirugarren ondorio hau askoz ere sakonagoa da, naizen hartatik deskonektaturik uzten bainau. Onberatasunetik, ez psikologikotik, baizik berezko onberatasun doanekotik, jaiotzean denok barnean dugun hartatik, deskonektaturik geratzen naiz, zerbaitek errudun sentiarazten nauen momentutik.

Errepika dezagun hemen ondorioak ez direla bakarrik plano psikologikoan (neure burua zoritxarreko, gaizto… ikusten dudala), baizik eta plano espiritualean du eragina. Plano espiritualekoa dela diodanean, esan nahi dut gure benetako identitatearen konprentsio edo ez-konprentsioarekin duela zerikusia. Ezjakintasunean nagoen bitartean, inoiz ere ez naiz libratuko errutik. Arbolatik erori zen tximuaren kasua da. Erori zen, eta galde egin zuen: “Nor naiz ni”?, guk galdetu dezakegun bezala, eta erantzuten badugu “ni naiz hemen gorputz baten barruan dagoen gauzatxo mugatu hau”, automatikoki bakardadea, beldurra eta antsietatea izango dira nire lagunak

Haurrarena gauza berdina da. Jaio eta erru-sentimendua agertzen bazaio barrenean, deskonektarazi egiten du bere onberatasunetik. Deskonexioa ez da bakarrik ni pertsonalarekin deskonektatzea, baizik eta gure benetako identitatearekin deskonektatzea, identitate konpartitutik deskonektatzea. Orduan, osotasuna ahanzten ari naiz eta itsu bihurtzen, Presentziaren asebetea naizela ahanzten, eta pentsatzen dut ni txikitxoa duen gizaki bat naizela, hara eta hona, nola edo hala, mugituz. Hori da ondoriorik larriena.

3.- Non dago tranpa?

Erruduntasunak ondorio latz eta larri horiek baldin baditu, nonbait izan behar du tranparen bat. Zein da tranpa? Zeren, lehen esan dugun eran, sufriarazten duten guztia engainagarria da. Sufriarazten digun oro faltsua da. Ez dut esaten min ematen digun guztia. Sineskizun aldrebes eta okerretatik sortzen da sufrimendua; adibidez, besteengandik banandua nagoela, osotasunetik banandua nagoela, eta (hau ere esan dugu) orduan sortzen dira bakardadea, antsietatea eta beldurra.

Beraz, errua sineskizuna da, sineskizun okerra, ekibokatua; ideia bat, produktu mental okerra. Errua ez da sentimendua. Errua formula daiteke honela: zu ez zara behar bezalakoa. Guztiz mezu mentala da, hortaz sineskizuna, errua buruan kokatzen da, ez da kokatzen sentiberatasunean, ez da kokatzen emozionaltasunean, gogamenean dago finkatua.       Tximua, “nor naiz ni?” esanez, arbolatik erori zen eguenean, erantzun mentala eman zuen, eta orduan sortu zen errua. Baina zergatik deitzen diogu sentimendua? Erruari atxikia dagoenagatik. Sentimenduak hauek dira: itolarri-sentimendua, tristura-sentimendua, lur-jotze sentimendua, apatia-sentimendua, atonia-sentimendua. Errua sentimendu moduan tratatu nahi izatean, litekeena da sakon eta gogorrago bihurtzea. Esan dugunez, errua sineskizun okerra da, eta nola libratuko naiz errutik? Sineskizun oker hori deseginez konprentsioari esker. Psikoterapian honela egiten da lan: pertsona sentimendu jakin batekin iristen denean, eskatzen zaio sentimendu hori senti dezala azkenera arte, bai baitakigu sentimendu mingarri sentitua sentimendu sendatua dela; ez dago beste biderik oinaze-sentimendua gainditzeko, sentitzea ez bada.

Pertsona bat, adibidez, abandonu-sentimenduarekin datorrenean: bikoteak utzi nau, gaizki sentitzen naiz, oinazea dut hemen… lagundu behar zaio sentimendu hori (abandonua, tristura, hirua, agresibitatea) hutsik geratu arte sentiarazten. Husteak libratu egiten du. Hori bera erruarekin egingo balitz, ez fidatu bere buruaz beste egitea ere. Errua sentitzen badu, gero eta erru handiagoa, uste baino gaiztoago sentitzen da. Non dago tranpa? Sentimendu bezala tratatzen ari garela ideia bat, ideia oker bat. Errua azaltzean egin behar dena da desmaskaratu, aurrez aurre jarrita.

(…)

Gero katekesia joan nintzen, eta esan zidaten errudun jaio nintzela. Hau ere esan zidaten: “Hor gurutzean ikusten duan hori hire erruengatik zagok gurutziltzatua”. Beraz, benetan errudun sentitu nintzen. Baina ez gara ezeren errudun. Egiten dudan eta egin gabe uzten dudan guztiaren erantzule naiz, baina ez errudun. Ez gara sendatuko errua sentituz, baizik gogor eta bortizki aurre eginez. Ez, ez naiz ezeren errudun.

Baina nola finkatzen da sineskizun oker hori? Zer dago horren azpian? Zeren fundamenturen egon beharko, sineskizun okerrari eusten diona, bestela ezin egon zutik. Zein da oinarria? Uste dut konbentzio kulturala erabakigarri dela, eta ondorio latzak ditu. Konbentzio kulturala, marko judeokristauan, formula liteke honela: pertsonak gaizkia hautatzen du gaiztoa delako. Ederki dabil esaldi hori sinesten duena! Beraz, pertsona txar egiten du hautatzen duelako, eta, nola ez?, gaiztoa delako. Hor sineskizun oker bikoitza dago: a) nik ezagutu dezakedala, argi eta garbi, zer den ona eta zer txarra, b) askatasun osoa dudala ona eta txarra ikusteko.

Konbentzio kulturalaren arabera, kontsideratzen dugu pertsonak ezaupide osoa eta kontsentimendu betea dituela, eta biak dira guztiz okerrak. Hau badira bi sineskizun eta biak okerrak: a) errudun naiz, joka bainezakeen beste era batean. Hori gezurra da. Ez dezakegu joka, inolaz ere, beste era batean, zeren ahal izan bagenu, hala egingo genukeen. Gertatzen dena da iragana juzgatzen dihardugula, gaurko konprentsioaren argiarekin, eta horrek ez du balio. Beste gauza bat egin genezakeelakoa proiekzio hutsa da. Han ez geneukan gaur daukagun argirik.

Gezur horien aurrean hor daukagu, jakintsuen hitza, eta denek, zeinezkorik gabe, esan digute gaizkia ezjakintasunaren fruitua dela, maisu Eckhartek bezala, ez-kontzientzia (inkonszientzia) moduan ulerturik.  Hau dio Ekharet Tollek: “Planeta honetan gaiztakeria praktikatzen duen bakarra ezjakintasuna da”. Beste batzuek ere gauza bera esan dute: Buda, Sokrates, Jesus nazaretarrak… Behin eta berriz errepikatzeko modukoa da Jesusen gurutzeko otoitza: “Barka iezaiezu, ez dakite-eta zer egiten duten”. Ez jakite horrek ez du esan nahi, adibidez, torturatzaileak min ematen ari direla ez dakitenik, beste ezjakintasun mota bat da, sakonagokoa. Benetako ezjakintasuna da niri sinestarazten didana gauzak nik ikusten ditudan bezala direla. Budak, berriz, beste hau zioen: “ona zer den bageneki, beti praktikatuko genuke”.

Jakituria Betierekoak behin eta berriz dio gizakia, osaera aldetik, ongira orientatua dagoela. Susmagarritzat inolaz ere har ez litekeen Akinoko Tomas doktore katolikoak zera dio: “Ez dezakegu hauta ez-ongia, ongia hautatzeko eginak gaude-eta. Tradizio sapientzial guztiek, bai Ekialdekoek eta bai Mendebaldekoek, gauza bera esan dute. Salbuespen bakarra da Eliza Kristau Katolikoarena. Jatorrizko bekatuarekin jaiotzen garela sinestarazi izan digu, beraz gaiztoak, makuladun, zikin, bekatuzkoak… Jatorriko bekatuaren toxina hori IV. mendean sortu zen, baina ikaragarrizko indarra hartu zuen, eta erruaren historiarekin konektatu, zeinek dituen sustrai sakonak.

Bada argitu beharreko kontu bat. Nik badut Bartzelonan errabino adiskide bat, eta askotan trukatzen ditugu eduki teologikoak, eta esaten dit: “Juduek ez dugu ezagutzen jatorrizko bekatua, ez dago hori sinesten duen judutarrik”. Ebanjelioan ere ez da azaltzen. Esan bezala, IV. mendekoa da, San Agustinek kuzinatua. Hiponako San Agustin filosofo bikaina zen, baina eskola manikeotik zetorren. Badakizue manikeismoak bi bloketan banatzen duela errealitatea, bi bloke oso kontrajarritan, zeintzuei deitzen dien ‘ongia’ eta ‘gaizkia’. Agustin kristautasunera konbertitu zenean, bere pentsaera osoarekin kokatu zen. San Agustinena da esaldi hau: “Zuretzat egin gintuzun, Jauna, eta gure bihotza ezin egonez dago Zugan atseden hartu arte”. Hau ere bai: “Zu intimoagoa zara nire intimitate propioa baino”. Jakintsua zen, baina baita kontraesankorra ere, eta matxista; bere klabe filosofikoan onartu zuen kristautasuna. San Agustin hau esateraino iritsi zen: “Ez dago jatorrizko bekatutik libre dagoen gizakirik”. “Gizonaren haziarekin transmititzen zen jatorrizko bekatua”. Pentsatu!!!

Oso oker ez banago, Mendebaldeko tradizioan kalterik handiena egin duena jatorrizko bekatua da. Gero, erlijioaren kontrako jarrera hortxe finkatzen da. Berriz esanda ere, sineskizun benetan kaltegarria, zorigaiztokoa. Biblian alderantziz da. Grekoz bekatua ‘hamartia’ esaten da, eta esan nahi ‘blankoa huts egitea’. Inori ez zaio bururatzen horri bekatu esatea. Hori eta ezjakintasuna gauza bera dira. Biblian bekatuak ez dauka gaiztakeria-konnotaziorik. Erratu egin zarela esan nahi, eta nor da ekibokatzen ez dena? Ekibokatzea gure N.A.N.aren partea da.

Bestetik, ez dago neurozientifiko zorrotzik, ‘aukeramen librea’ defenditzen duenik. Askatasunaren gaia, iruditzen zait, gai nuklearra, argia edo konprentsioa ipintzeko. Neurozientifikoek diote ‘aukeramen librea’ fikzio hutsa dela, kontzientziaren ilusio opotikoa. Orduan, non egongo da errua? Neurozientifikoen arabera, hemisferio menderatzailean –normalean, ezker hemisferioa–. Badakizue neurozientifikoek bi ‘ni’ bereizten dituztela zerebroan: ni esperimentatzailea eta ni narratzailea. Ni esperimentatzailea da zerbait esperimentatzen duena, eta ni narratzaileak kontatu egiten du esperimentaturikoa. Ni narratzaileari interpretea esaten zaio. Interpretea beti hemisferio menderatzailea da. Neurizuebtifikoek diotenez, interpreteak, beste batzuen artean, hiru eginkizun hauek ditu:

  1. a) errelatoak eraiki, ez zaio axola koherenteak ala inkoherentean diren; esplikazioak nahi ditu,
  2. b) interpretearen bigarren funtzioa da ekintzaz, egiten dugun guztiaz, jabetzea. Hau ikertua dago (testuak hori daude liburuan, kuestionatu ezinak dira). Zerbait egiten dugu, eta egiteko erabakia baino lehenago egin dugu, segundo-milaren batzuk lehenago; baina egin orduko hor dator hemisferio menderatzailea eta esaten du “nik egin dut”, eta sinestarazi dizu badela autore den ‘ni’ bat,
  3. c) interpretearen hirugarren eginkizuna edo funtzioa da iraganean beste modu batean joka zezakeela imajinatzea. Jakina, imajinatzen baldin badut beste modu batean joka nezakeela, gaitzespena dator segituan eta neure burua juzgatzen dut automatikoki, eta ez naiz geratzen nire burua jipoitzen. Ondoren, besteei aplikatzen diet, horiek ere juzgatu egiten ditut, gaitzetsi eta jipoitu; zeren denak jipoituz gero apur bat hobeto sentitzen naiz.

Baina hartu gogoan ez zenuela izan deus diferenterik egiteko modurik. Egin ez bazenuen, hori seinalerik onena, nahiz eta ezker hemisferioak beste mezu bat transmititu. Mezu horri zuk erantzun diezaiokezu: ‘Ezin nuen bestela jokatu, orduan kontziente ez nintzelako’, eta erruaren mezuak berriro: “Kontziente izan behar zenuen”. Absurdo totala da, nola izango zinen kontziente, ezin zenuenean? Hala eta guztiz, sineskizun horrekin funtzionatzen dugu, hortik barneratzen dugu erruaren ideia. Horregatik nioen errua errorea dela, sineskizun okerra, perzepzio-errorea; azken finean, konprentsiorik eza.

Ni ziur nago, nahiz eta baditugun geure inertziak, pertsona orok ahal duen guztia, dakien guztia, egiten duela, eta egiten ez badu ez dela borondate txarragatik, ezjakintasunagatik baizik, hau da, momentu jakin horretan buruan daukan mapa mentalagatik. Are gehiago, ez da zuzena ‘borondate txarrez’ mintzatzea.

Horrek baditu ondorio batzuk giza harremanetan. Nik soilik uler dezakek beste pertsonaren ekintza, baita krudela bada ere, baldin eta pertsona hark momentu horretan daukan mapa mentalean kokatzeko gai banaiz. Erratzen naizenean egiten dudana da bestea nire mapa mentaletik juzgatu, nire irudikapen-mundutik. Nartzisismoaren definizioan gaude; nartzisista da besteekin enpatizatzeko gai ez dena, besteen larruazalean sartzen ez dakiena, beretik epaitzen du besteen jokabidea: hori nartzisismo basatia da, horixe egiten ari gara besteari borondate txarra egozten diogunean, geure ikuspegitik juzgatzen dugunean.

Pertsona dakien ongiena portatzen da aldi bakoitzean, ahal duen ongien. Ez du merezi juizio gogorrik eta deskalifikaziorik. Azkeneko oharra, badaezpada ere. Konprenitzeak ez du esan nahi justifikatzea. Nik uler dezaket, adibidez, Hitlerrek egin zuena, baina horrek ez du esan nahi haren portaera onesten dudanik, txaloka ari natzaionik, edo egindakoarekin ados nagoenik. Gure amonak sinple-sinple esaten zuen: “Kondena dezagun bekatua, baina ez bekataria”. Pertsonak beti izan behar du konprenitua. Nik beste pertsona konprenitzen ez badut, problema ez dago harengan, niregan baizik, ez baitut lortzen nire mapa mentaletik irtetea. Nire konprentsioaren baitan dago pertsona konprenitzea. Beste kontu bat dira ekintzak. Ekintza gaiztoak, ordea, kritika, sala… daitezke eta behar dira. Segi dezagun. Konprenitzeak ez du esan nahi amore ematea, ezta inuzentea izatea ere. ‘Konprenitu bai, baina kritiko izaten jarraitzen dut’. ‘Buenismoa’ ere ez zait asko gustatzen. Pertsona objetiboki egin lezake kalte handia, mila faktore direla medio (trauma konpondu gabeak…), baina gauza bat ez dago bestearen aurka (konprenitu/kritikatu).

Sokratesek esaten zuen pertsona beti ongiaren bila dabilela. Jakina, batzuetan aise erratzen gara. Jarraitzen zuen esanez, problema oro konprentsio-problema da (konprentsioa ez-kontzientzia edo ezjakintasunaren kontrako moduan). Jakituria bertutea da, eta ezjakintasuna bizioa. Jakituria konprentsioaren sinonimoa da, eta bizio bakarra ezjakintasuna da, inkonszientzia.

Epiktetok, eskola estoikoko handienetakoak, honela zioen: “Ze uste duzu, nahita jausten naizela gaizkian, eta ongiari bizkarra ematen diola? Ez, ez. Zein da, hortaz, nire errorearen kausa?” Eta jarraitzen zuen: “Ezjakintasuna, ezjakintasuna zentzurik sakonenean”.

Planonek, berriz: “Akaso ba al da gizaki soil bat bakarrik ere sufritu nahi duenik eta zorigaiztoko izan? Ondorioz, inortxok ere ez dezake gutizia gaizkia”.

Eta lehen aipatu dugun Akinoko Tomasek zera zioen: “Ez dagokigu zoriona libreki hautatzea, ez dago gizakirik zoriontsu ez izatea aukera dezakeenik”. Nahiz eta mekanismo masokistak eta guzti existitu, bere buruaz beste egiten duenak ere zerbaitetatik libratzearren egiten du, gainean duen zamarekin ezin duelako, zama hori ezin jasan duela uste duelako.

Marko Aureliok: “Norbaitek iraintzen bazaitu, pentsa ezazu segituan pertsona horrek ongiaz eta gaizkiak duen kontzepzioaz. Ulertzen duzunean, errukitu egingo zatzaizkio, ez duzu harridura eta haserrerik sentituko”. Marko Aureliok berak: “Gizaki orok, zeharo ez-sentsiblea ez bada behintzat, sentitzen ditu errukia, enpatia, hurbiltasun eta inori laguntzeko gogoa”. Pertsona itsua ikusten dugunean, adibidez, hori guztia, alegia errukia eta abar, oso erraz sentitzen ditugu. Baina zergatik ez ditugu sentitzen erruki bera eta sentimendu berdinak kontzientziatik itsu dagoen pertsonarengatik?; azken finean, gauza bera da.  Marko Aurelioren azken testua. Esaten du gertatzen den guztia udaberrian arrosa edo udan melokotoia bezain arrunta eta begi-bistakoa dela.

Gauzak klabe horretan irakurtzen direnean, noski, dena da izan behar lukeen bezalakoa; ohartzen gara errua deitzen diogun hori ez dela sineskizun okerra baino. Errua ez da existitzen, pentsamendu moduan baino, sineskizun ekibokatu moduan bakarrik existitzen da, baina ez du entitaterik, ez du lekurik, ez naiz ezeren errudun. Beste kontu bat da horrek guztiak tratamendu psikologikoa behar izatea, bakoitzaren historiaren arabera. Afektu handiz egindako tratamendua beharko du izan, zeren urte askoren buruan errudun sentitu izan banaiz, amultsuki inguratu beharko dut neure buruarengana, konprentsio handiz, adeitasunez, sineskizunen korapiloa egoki askatu ahal izateko.

Oharra:  Maria Pilar Lasarteren gaztelaniazko transkripzioa baliatu dugu laburpen hau egiteko.

Anuncios
Publicado en 1 Espiritualitatea/gogoeta | Etiquetado | Deja un comentario

Hilerria profanatu

Dakizuen bezala, joan den ostegunean Domu Santu edo Santu Guztien eguna zen. Era guztietako kristauak eta kristau ez direnak hilerrira, hurbilekoak izandakoak gogoratzera, joaten diren eguna, nahiz eta pertsona helduentzat eta eguraldi txarra izanez gero, aurrekoan bezala, badagoen formula edo metodorik hildakoez etxean oroitzeko. Esate baterako, zenduaren argazkia hartu eta atentzioa harengan duzula egon nahi duzun denbora guztian.

Gaurko gaiari zuzen eta zehatzago helduta, esan dezadan facebook-eko ataritik hartu dudala dokumentua, izenburua justifikatzen duen agiria. Estella-Lizarrako hilerritik dator notizia. Ohar hau zegoen idatzia gaztelaniaz eta euskaraz: “Ante la proximidad de la festividad de Todos los Santos, el cementerio permanecerá abierto todos los días en horario de nueve de la mañana a siete de la tarde, incluyendo domingos último de octubre y primero de noviembre”. Eta euskaraz: “Santu guztien egunaren hurbiltasuna dela eta, hilerria irekita egongo da egun guztietan, goizeko bederatzietatik arratsaldeko zazpiak arte, urriko azken igandea eta azaroko lehen igandea barne”.

Euskarazko bertsioak, nonbait, bakarren bati min eman dio begietan, baina ez gaizki eskribitua dagoelako, euskaraz eskribitua dagoelako baizik, eta borratu egin du errotuladoreaz. Badakigu Estella-Lizarran jende askok estimatzen duela euskara, eta hau, nahitaez, kasu isolatutzat hartu behar da, baina horrek ez du esan nahi gertaeraren aurrean isildu egin behar dugunik. Konprenitzen dugu zenbaiten euskararekiko etsai-jarrera; ezin, ordea, inolaz ere justifikatu. Badakit zaila dela haren mapa mentalean sartzea, baina badira mapa mental batzuk guztia beharrekoak eta, etikaren argitan, ‘algodoiaren’ froga pasatuko ez luketenak. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Ilargi betea

Gaur “urriak 24”, ilargi betea. Estella-Lizarratik gentozen Jesus Mari eta biok. Abartzuzan gelditu behar izan dugu, hark enkargaturik zeukan gazta jasotzeko. Lorategiaren aurrean dago artzainaren etxea, behean gaztandegia duela. Ama Logroñon eta aita ardiekin izaki, semeak atenditu gaitu. Neuk ere aprobetxatu egin dut abagunea, eta gazta erosi. Artzain itxura baino estudiante tankera handiagoa du semeak. Ez daukat, noski, frogarik baina nire intuizioak eta senak horixe esaten didate.

Hantxe garela hasi da ilargia behetik gora, Eraulgo mendilerroan barrena. Talo-burdin goria. Hori koadroa, hego-haizetan dir-dir; hain zuzen, gaur ilargi betea, egutegian azaltzen denez; praktikan hori bera ikusten dugu. Gero, afalondoan, Argiñanoko lixiba-tokitik Iturgoien eta Lezaun aldera begira jarri naizenean, ilargi hori bera ikusi dut, baina diferente eta altuago. Ederrean ez du galdu. Biziaren opariak horrelakoxeak dira: kontzientziaren argitan, ilargia presente. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Mondejurik onenak, Mari Jose Alkaiagarenak

Aralarko gaztarekin, Joseba Insausti ordiziarrak lortu zuen lehenengo saria

Ardiki Kutur Elkarteak antolaturik, atzo egin zen, Zaldibian, XXIV. Ardiki Eguna. Eguraldiaren erruz, Txindoki gaina elurrez estalia, aurreko aldietan baino jende gutxixeago elkartu bazen ere, oso giro onean burutu zen dena. Zaldibiako Zaldibarrena baserri-etxean bizi den Lazkaomendiko Mari Jose Alkaiagak irabazi zuen XXIV. Mondeju Lehiaketa. Illati tabernako Mari Isabel Urkolak eskuratu zuen bigarren saria eta hirugarrena, aldiz, Beti Gazte elkarteko Mari Sol Pitak. Hemeretzi mondeju-egilek hartu zuten parte sariketan.

Aralarko gaztarekin, 21. edizioa aurtengoa, Ordiziako Joseba Insausti atera zen txapeldun, hamazazpi parte-hartzaileren artean. Joseba Insaustik Esnaurretan larratzen du artaldea. Jose Antonio Garmendiak (Zelaieta Elkartea-Orendain) eraman zuen bigarren saria; honek ere Esnaurretan gobernatzen du bere saila. Ataungo Mikel Sukia geratu zen hirugarren; hau Doniturrieta Azpikoan dabil. Saridun horiez gain, toki askotako jendeak (Aralarren daudenak, noski) hartu zuen parte: Zaldibia, Gaintza, Lazkao, Zerain, Errezil, Errenteria, Tolosa, Uztegi, eta abar. Seguir leyendo

Publicado en Ardiki Eguna | Etiquetado | Deja un comentario

Gogoeta osasuntsua

R.I.k paktua egin du bere buruarekin. “Atentzioa ipini eta ez juzkatu” lematzat harturik. Artikulu hau eskribitu zuen egunean, semeari deitu zion bazkaltzera etortzeko. Erantzun zion ez zeukala etortzerik, Bilbon zela eta. Ez zion deus ere galdetu: hor amaitu zen solasa. Lehen, galderez josiko zukeen, hala moduzko erantzunen bat probokatu arte.

R.I. sare sozialetan sartua dago. Bloga ere badu. Zenbat disgustu izan dituen horien kontura! Baina orain ikuspegia zeharo aldatu zaio. Bost axola blogean asko sartzen den edo mezuei jende gutxik erantzuten dion; estatistikak onetsi, berak eskaturikoak baino ere hobeak balira bezala, eta kito! Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Banderen festa

Azken boladan bandera-festa izugarria ikusten da bazterretan. Kasu askotan, mitinetan, hitzaren ordez banderak agintzen du. Adibidez, Vistalegren aurrekoan. Esanguratsua da ‘Mediterràneo Digital’en titularra: “Vox fletará autobuses desde todo el país para llenar Vistalegre de banderas de España”.

Ez ninduen hainbeste kezkatuko ikuspegi zabalagoarekin erabili izan balira. Baina bandera horien erabilpen masiboaren atzean dagoen ideologia ikusirik, ikaratu egiten naiz. Ez dira pluralismoaren ideala onartzeko hedatuak, eredu itxia daukate Espainiarentzat, negoziaezina, gauza askoren kontra: bat esateko, oso esplizitua, autonomien aurkako jarrera, elimina daitezen eskatzeraino.

Garai batean, gurean asko aipatzen zen ‘banderen gerra’, oraingo honek ere horrelako zerbait dirudi: Voxek ez ezik, beste alderdi batzuek ere astindu eta astindu dihardute banderak, eta horiek ere ez didate batere konfiantzarik ematen, eredu uniformatzailea baino ez dutelako buruan. Seguir leyendo

Publicado en 1 Artikulua/Prentsa | Etiquetado | Deja un comentario

Acta recreatativa, Arantzazu 2018 (Carlos Villalba)

Para finalizar el encuentro con Enrique Martínez Lozano en Arantzazu (5, 6 y 7 de octubre, 2018),

Déjame decirte, no un resumen, sólo un pequeñito himno
a la alegría surgida en este lugar-arte, lugar-energía
—este campo de vibración comunitaria—,
donde has dejado entrar a la iluminadora comprensión,
que te ha hecho emprender el viaje del miedo a la confianza,
de la culpa al reconocimiento de la inocencia radical.
Por lo que, claro, aquí ahora descansadamente estás
en territorio ocupado por una terapéutica gratitud.

Egunsentia da. Goizalba.

Haces silencio y te envuelve la caricia del amanecer, su magia,
que hace nuevas todas las cosas.
Cierras los ojos y ves que dentro de ti
las ramas de las hayas juegan con el viento.

Has escuchado a los virtuosos que, percutiendo el viento y las cuerdas,
te cuerdan, te tras-cuerdan y tras-tocan:  te re-cuerdan lo que eres;
te acordan al lugar donde todo está bien.
Así como la Vida te mece valiéndose de las personas que te quieren,
así los artistas nos in-vibran, nos invocan,  abocan
a esta certidumbre: eres buena y bella, no hay culpa en ti.
(Asciende en alas a tus labios la palabra “gracias”).

Egunsentia. Goizalba.

Amanece en ti una voz decisiva:
“no pasarán, no pasarán, los poderes que pretenden que me sienta culpable”.
Sabes, saboreas: “no soy defectuosa, soy digna, adecuada, limpia, valiosa, hermosa.
Puedo en gozo ver a los dioses en todo momento”.
¿Qué comiste una manzana? Más motivo para salir a pasear por los jardines
con tus compañeras Bondad y Compasión. Y ahí cantar la justa letanía:¿Pleno conocimiento? —No soy culpable
¿Pleno consentimiento? —No soy culpable
¿Pude hacer otra cosa? —No soy culpable
¿Crucificado por mi culpa? —No soy culpable.
Jamás pecaste, sólo —a veces— erraste el blanco.
(Se llama hamartía; eso fue, no más).

Saborea: no pudiste hacer algo distinto;
no pudiste ser consciente cuando no podías ser consciente;
hiciste lo que sabías, lo que podías. La voluntad es buena.
Y porque lo es, eres compasiva. Acorde con toda persona
aunque estuvieras en desacuerdo con su acción
(La mirada compasiva asume que toda persona está librando
de algún modo una dura batalla).
Compasiva: sentirás dolor cuando seas infiel a lo mejor de ti,
o cuando infrinjas daño a otro,  pero será dolor-motor
que moverá una respuesta. Y siempre con tranquilidad:
sabes de antemano que nada es perfecto.
(¿Que no hay fundas para las almohadas? Te vas, no más, sin culpas).

Abandonado el camino de la perfección, matriz de sombras y culpas,
amanece en tu rostro la inevitable luz de una sonrisa:
ya no quieres ser perfecta; completa sí: cultivas el amor humilde hacia ti misma
sin dejar nada de ti que no sea querido, abrazado.
La conciencia —que solo sabe ser amorosa— ilumina toda tu realidad.
“Niña mía —pronuncias—, eres inocente, acogida, serenada, y,
desfallecida toda perdición, eres encontrada para siempre”.

Acaricia con el mayor gusto tu precioso nombre, al que no le falta nada.

Este es el fin de los tiempos duros
(los dioses despiadados decididamente muertos).
Ahora es el tiempo del amor humilde al modo Niro,
perrito que no juzga, no exige, no tensa.
Tiempo de tratarte “enternuradamente”.
Y el descansado trato tierno a ti misma se expandirá
naturalmente hacia el placer de la responsabilidad.
Encontrarás cómo responder a la Tierra y todos sus seres.
Y lo harás desde la quietud y su silencio (lo que se mueve nace de la quietud).

El remolino giróvago acaba su mareo,
se deja ser agua que placenteramente fluye río.
Y tú también, confiando sabiamente en tu identidad de fondo,  dices sí,
te rindes a la Vida y es el fin del miedo. La Vida te llevará bien,
nunca dañará lo más querido, te sorprenderá bien.

La Vida no puede equivocarse.
¿Sabes? Un copo de nieve cae,
sólo cae.
Bien cae.
Imposible pensar: “cayó fuera de lugar”.

 

Publicado en General Castellano | Deja un comentario